Jedną z podstawowych zasad zarówno polskiej jak i wspólnotowej polityki ekologicznej jest zasada subsydiarności, stwierdzająca, że problemy ochrony środowiska należy rozwiązywać na możliwie najniższym szczeblu. W Polsce zasada ta jest realizowana od początku lat dziewięćdziesiątych i polega m.in. na przekazaniu odpowiednich obowiązków i uprawnień samorządom. O tym, że takie postępowanie jest słuszne, świadczą efekty ekologiczne osiągnięte przez polskie gminy w ostatniej dekadzie XX wieku - samorządy lokalne wybudowały tysiące kilometrów sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, setki oczyszczalni ścieków, stworzono systemy gospodarki odpadami.

Na samorządach - przede wszystkim gminnych, ale także na powiatowych i wojewódzkich - spoczywa ogromna odpowiedzialność za terminowe wykonanie zobowiązań wynikających z podpisanego z Unią Europejską Traktatu Akcesyjnego. Gminy stoją wobec obowiązku realizacji znacznej ilości inwestycji, wszystkie szczeble samorządowe będą musiały wprowadzić nowe procedury zarządzania ochroną środowiska w tym nowe zasady sprawozdawczości. Administracja rządowa będzie wspierała samorządy w ich działaniach m.in. poprzez dostarczanie niezbędnej informacji, prowadzenie szkoleń czy wreszcie - co jest prawdopodobnie najważniejsze - przez pomoc w uzyskiwaniu środków finansowych niezbędnych dla realizacji wymaganych inwestycji. 

Celem niniejszej publikacji jest omówienie podstawowych obowiązków samorządów w zakresie wdrażania wymagań przepisów ochrony środowiska Unii Europejskiej (UE). Jest ona podzielona na trzy rozdziały:

1. W rozdziale pierwszym przedstawiono ogólne informacje na temat procesu negocjacji akcesyjnych w obszarze "Środowisko" oraz ich wyników;
2. W rozdziale drugim omówiono wymagania tych aktów prawnych Unii Europejskiej, które realizowane będą przez samorządy (przepisy dotyczące dostępu do informacji i udziału społecznego, gospodarki wodno - ściekowej oraz gospodarki odpadami). Znajdą się tu też rekomendacje w jaki sposób samorządy powinny starać się rozwiązywać te problemy.
3. W ostatnim rozdziale przedstawiono informacje na temat kosztów i korzyści wdrożenia nowych przepisów ochrony środowiska i źródeł finansowania inwestycji, z których można będzie skorzystać w nadchodzących latach. 

Od początku lat dziewięćdziesiątych Polska prowadzi aktywną politykę ochrony środowiska. Jej wyrazem stało się przyjęcie w 1991 roku I Polityki Ekologicznej Państwa zastąpionej dziesięć lat później II Polityką Ekologiczną. Efektem podjętych w latach dziewięćdziesiątych działań jest znaczne zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń odprowadzanego do środowiska. Stało się to możliwe dzięki ogromnemu wysiłkowi organizacyjnemu, instytucjonalnemu i finansowemu w dużej części podjętemu przez samorządy lokalne.

Pomimo osiągniętej poprawy stan środowiska jak również stan infrastruktury służącej jego ochronie ciągle nie są wystarczające. Nadal część ścieków odprowadzana jest do odbiorników bez oczyszczania, tylko niewielka ilość odpadów poddawana jest odzyskowi lub zaawansowanym sposobom unieszkodliwiania, większość deponowana jest na składowiskach. Dlatego też w dokumencie Polityka ekologiczna państwa na lata 2003 - 2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007 - 2010 postawiono ambitne cele ekologiczne jakie powinny być osiągnięte w pierwszej dekadzie XXI wieku. Obowiązek ich osiągania nie wynika jednak jedynie z wewnętrznych, polskich zobowiązań; do ich realizacji nasz kraj zobowiązał się także w Traktacie Akcesyjnym podpisanym z Unią Europejską. 

Za początek polskiej drogi do Unii Europejskiej można uznać datą 16 grudnia 1991 roku, kiedy nastąpiło podpisanie Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi oraz ich państwami członkowskimi. Układ wszedł w życie 1 lutego 1994 roku zobowiązując nasz kraj m.in. do stopniowego dostosowywania istniejącego i przyszłego ustawodawstwa - w tym także prawa ochrony środowiska - do systemu prawnego UE. W dniu 31 marca 1998 roku nastąpiło otwarcie negocjacji akcesyjnych, w tym samym roku rozpoczęto tzw. screening, tj. proces wspólnego przeglądu aktów prawnych Polski i UE. Pozwolił on na wzajemne zorientowanie się w istniejących różnicach i rozbieżnościach. Wykazano wówczas znaczne różnice pomiędzy obowiązującymi w Polsce przepisami a prawem wspólnotowym.

Wyniki tego procesu miały ogromne znaczenie dla Polski. Unia Europejska oczekiwała bowiem, że Polska zadeklaruje kiedy i w jaki sposób wdroży rozwiązania unijne. Informacje te zawarto w stanowisku negocjacyjnym, którego przygotowywanie w obszarze "Środowisko" rozpoczęto na początku 1999 roku. W dokumencie tym Rząd RP przedstawił informacje na temat sposobu wdrożenia wszystkich unijnych aktów prawnych dotyczących ochrony środowiska, a które zostały przyjęte do dnia 31 grudnia 1998 roku. Podstawowym założeniem było zobowiązanie, że proces transpozycji oraz wdrożenia wymagań prawa wspólnotowego powinien zakończyć się do dnia uzyskania członkostwa w UE (zakładano wówczas, że Polska stanie się członkiem UE od 1 stycznia 2003 roku). 

W przekazanym stronie unijnej jesienią 1999 roku stanowisku negocjacyjnym Polska odniosła się do przepisów w zakresie:

1. Prawa horyzontalnego, 
2. Ochrony przyrody, 
3. Jakości wód, 
4. Ograniczaniu zanieczyszczeń przemysłowych i oceny ryzyka, 
5. Jakości powietrza, 
6. Hałasu z maszyn i urządzeń, 
7. Chemikaliów i organizmów zmodyfikowanych genetycznie, 
8. Gospodarki odpadami, 
9. Bezpieczeństwa jądrowego i ochrony przed promieniowaniem.

Negocjacje oficjalnie zamknięto 25 listopada 2002 roku, Polska uzyskała dodatkowy okres przejściowy, zawarte wówczas ustalenia stały się wiążące dla obu stron - Rzeczpospolitej Polski oraz Unii Europejskiej w dniu podpisania Traktatu Akcesyjnego w Atenach 16 kwietnia 2003 roku.

2. Nowe wymagania z dziedziny ochrony środowiska wobec samorządów

Przepisy ochrony środowiska Unii Europejskiej są niezwykle rozbudowane i przenikają praktycznie wszystkie dziedziny życia społeczno - gospodarczego. Dlatego zostały one do prawa polskiego przeniesione wieloma ustawami i rozporządzeniami, z których za najważniejsze dla samorządów uznać należy: ustawę Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 62/01 poz. 629), ustawę o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawę o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. 100/01 poz. 1085), ustawę o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, a także ustawę Prawo Wodne (Dz.U. 238/02 poz. 2022). Dzięki wysiłkowi podjętemu w latach 2000 - 2002 proces dostosowywania polskiej legislacji do wymagań UE został praktycznie zakończony. Oznacza to, że nowe obowiązki zostały zapisane w krajowych aktach prawnych. 

Ze względu na rozbudowany charakter nowych regulacji administracja samorządowa będzie musiała podejmować szerokie i różnorodne działania mające na celu ich praktyczną realizację. Dzięki zdobytemu na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat doświadczeniu w większości przypadków nie będzie to stanowiło jednak istotnych trudności. Szczególną uwagę należy zwrócić na następujące dziedziny:

• udział społeczny i udzielanie informacji o stanie środowiska i jego ochronie (będą to głównie problemy proceduralne i związane z koniecznością wzmocnienia administracji); 
• nowe przepisy dotyczące gospodarki wodno - ściekowej; 
• gospodarkę odpadami. 

Transpozycja i harmonogram wdrażania

Przepisy polskie w omawianym zakresie są w pełni zgodne z wymaganiami UE, transpozycja została dokonana poprzez włączenie odpowiednich zapisów do ustawy Prawo ochrony środowiska (kwestie dostępu do informacji reguluje Dział IV ustawy w art. 19 - 30, zaś udział społeczeństwa przez przepisy zawarte w Dziale V w art. 31 - 39), oraz szczegółowe rozporządzenia wykonawcze:

• Rozporządzenie Ministra Środowiska z roku 20.02.2001 w sprawie określenia wzoru publicznie dostępnego wykazu danych o dokumentach zawierających infromacje o środowisku i jego ochronie (D.U. 15 poz. 164)
• Rozporządzenie Ministra Środowiska z 23.02.2001 roku w sprawie opłat za udostępnianie informacji o środowisku i jego ochronie (D.U. 16 poz. 183)
• Rozporządzenie Ministra Środowiska z 1.10.2002 roku w sprawie sposobu udostępniania informacji o środowisku (D.U. 176 poz. 1453)

Zgodnie zarówno z regulacjami unijnymi jak i przepisami polskimi wszyscy zainteresowani mają prawo dostępu do wszystkich informacji publicznych (a więc których uzyskanie było możliwe dzięki poniesieniu wydatków ze źródeł publicznych) na temat stanu środowiska, planowanym zmianom w tym stanie i działaniom podejmowanym na rzecz jego ochrony (jak również planowanym działaniom, których skutki mogą zagrozić walorom środowiska przyrodniczego).

Co to oznacza dla samorządów ?

Chociaż polskie przepisy dotyczące dostępu do informacji jak również udziału społecznego w zarządzaniu ochroną środowiska obowiązują już trzy lata to nadal stopień ich realizacji nie jest zadawalający. Wdrażanie zapisów ustawowych szczególnie trudne jest na poziomie samorządów gminnych i powiatowych, w których ze względu na ograniczoną liczbę osób zajmujących się problematyką ochrony środowiska, zwykle brak jest personelu mogącego w terminie udzielić żądanej informacji lub przygotować niezbędne do udzielenia tej informacji materiały.

Co w takiej sytuacji mogą zrobić samorządy ? Oczywiście najlepszym wyjściem byłoby zatrudnienie osoby, w której kompetencjach znalazłyby się kwestie związane z udzielaniem informacji o środowisku. Na takie rozwiązanie mogą pozwolić sobie tylko nieliczne instytucje. Znacznie większa liczba podmiotów będzie musiała szukać innych rozwiązań. Pierwsze pytanie na które trzeba sobie odpowiedzieć, to jaka jest ilość osób zainteresowanych uzyskiwaniem informacji/materiałów o środowisku - czy w ostatnich latach była na tyle dużą, że w sposób istotny uzasadniała podjęcie usystematyzowanych prac na rzecz uporządkowania sytuacji w tym zakresie. Jeśli tak to należy zadać sobie kolejne pytania, odpowiedź na które powinna pomóc w podjęciu działań:

• Czy pracownicy zajmujący się kwestiami ochrony środowiska i innymi co do których mogą być kierowane zapytania i żądania o udostępnienie informacji znają wymagania ustawy ? 
• Czy w urzędzie zatrudniona jest osoba odpowiedzialna za kontakty zewnętrzne ? Jeśli tak, to czy może ona być osobą odpowiedzialną za udzielanie informacji i udostępnianie żądanych dokumentów ? 
• Czy można przygotować listę dokumentów, które (zgodnie z ustawą) należy udostępniać zainteresowanym ? 
• Czy listę taką można przekazać pracownikom poszczególnych referatów/departamentów posiadających wiedze/informacje/dokumenty co do których mogą być zapytania ? 
• Czy istnieje możliwość powielenia tych dokumentów i magazynowania tych kopii w jednym miejscu ? 
• Czy istnieje możliwość umieszczenia wybranych/wszystkich dokumentów na stronie internetowej urzędu ?

2.2 Ochrona wód
 
Ochrona jakości wód należy do najlepiej rozwiniętego elementu polityki ekologicznej Unii Europejskiej, pierwsze akty prawne w tym zakresie zostały wydane już w latach siedemdziesiątych. Kraje UE podchodzą do problemu ochrony wód przed zanieczyszczeniem z dwóch kierunków:

• poprzez ustalenie dopuszczalnych standardów jakości wód;
• poprzez ustalenie wymagań normatywnych dla ścieków i zanieczyszczeń odprowadzanych do wód.

Pierwsze przepisy w tym zakresie wydano w 1975 roku, określały one wymagania dotyczące jakości wód powierzchniowych będących źródłem wody pitnej (Dyrektywa 75/440/EWG). Wydane w kolejnych latach akty prawne wprowadzają normy dla wód przeznaczonych do kąpieli (celów rekreacyjnych - Dyrektywa 76/160/EWG), jakości wód niezbędnych dla życia ryb (78/659/EWG), dla skorupiaków (79/923/EWG). Osobne przepisy dotyczą jakości wody do picia (98/83/EC)).

Normatywy dla ścieków

Dyrektywa 76/464/EWG wprowadziła ograniczenie w odprowadzaniu do wód powierzchniowych pewnych substancji, uznanych za niebezpieczne dla ich jakości (m.in. metale ciężkie, detergenty, pestycydy itp.), w kolejnych latach określono przepisy regulujące zrzut do wód poszczególnych niebezpiecznych związków. Bardzo ważne przepisy dotyczące ochrony wód znajdują się w dyrektywie 91/271/EWG dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych oraz w dyrektywie 91/676/EWG dotyczącej ochrony wód przed azotanami pochodzenia rolniczego.

Obok powyższych aktów prawnych, kraje UE obowiązuje także szereg innych przepisów m.in.: ustalających warunki, sposoby i częstotliwość pomiaru i analiz zanieczyszczeń, poboru próbek do analiz, metody oznaczania substancji zanieczyszczających oraz wprowadzających procedury wymiany i upubliczniania informacji o stanie wód. W 2000 roku większość zagadnień z zakresu ochrony wód została włączona do tzw. Ramowej Dyrektywy Wodnej.

Do prawa polskiego wymagania wspólnotowe w tym zakresie zostały wprowadzone przede wszystkim przez zapisy ustawy Prawo wodne, a także niektórych innych ustaw i rozporządzeń. Dla samorządów najtrudniejsza będzie realizacja obowiązków wynikających z wymagań dyrektyw: dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych i dotyczącej ochrony wód przed zanieczyszczeniami spowodowanymi przez azotany ze źródeł rolniczych. 

Dyrektywa 91/271/EWG dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych.

Wymagania

Celem tego aktu prawnego jest zapewnienie skutecznej ochrony wód przed zanieczyszczeniem. Najważniejsze wymagania to obowiązek budowy do 31 grudnia 2005 roku systemów kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków we wszystkich aglomeracjach o równoważnej liczbie mieszkańców (RLM) większej od 2000. W przypadku, gdy ścieki odprowadzane będą do wód wrażliwych na eutrofizację w aglomeracjach większych niż 10 000 RLM władze będą musiały zapewnić podwyższony poziom usuwania substancji biogennych, w przypadku azotu poziom redukcji powinien wynieść 70 - 80%, w odniesieniu do fosforu całkowitego 80%.

Dyrektywa wprowadza także zasady projektowania, budowy i eksploatacji systemów kanalizacji oraz obowiązek prowadzenia przez kompetentne władze monitoringu zrzutu oczyszczonych ścieków oraz jakości wód odbiorników do których ścieki te są wprowadzane. Z punktu widzenia wdrażania wymagań dyrektywy istotne są jej dwa zapisy: pierwszy, który mówi, że tam gdzie budowa systemów kanalizacyjnych nie przyniosłaby korzyści środowiskowych lub powodowałaby nadmierne koszty można zastosować inne rozwiązania zapewniające taki sam stan ochrony środowiska. Drugi zapis wprowadza możliwość odstąpienia przez państwo członkowskie od konieczności budowania oczyszczalni ścieków o podwyższonym stopniu usuwania biogenów, pod warunkiem zapewnienia w ramach całej zlewni redukcji zrzutu azotu i fosforu do wód o 75%.

Transpozycja i harmonogram wdrażania 

W Polsce wymagania Dyrektywy zostały wprowadzone dwoma ustawami: ustawą Prawo Wodne (Dz.U. 238/02 poz. 2022) i ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadzaniu ścieków, a także rozporządzeniami wykonawczymi do tych ustaw. 

Z uwagi na wysokie koszty inwestycyjne wykonanie wymagań dyrektywy w terminach w niej przewidzianych nie jest możliwe. Dlatego już w pierwszym stanowisku negocjacyjnym Polska wystąpiła o przyznanie w tym zakresie okresu przejściowego. W odniesieniu do obowiązku budowy systemów kanalizacji Polska uzyskała:

• 6 letni okres przejściowy (do 31.12.2008 roku) w odniesieniu do aglomeracji większych niż 10 000 RLM;
• 10 letni okres przejściowy (do 31.12.2015 roku) w odniesieniu do aglomeracji o wielkości od 2 000 do 10 000 RLM.

• 13 letni okres przejściowy (do 31.12.2015 roku) w odniesieniu do aglomeracji o wielkości od 2 000 do 10 000 RLM,
• 10 letni okres przejściowy (do 31.12.2015 roku) w odniesieniu do aglomeracji o wielkości od 10 000 do 15 000 RLM,
• 13 letni okres przejściowy (do 31.12.2015 roku) w odniesieniu do aglomeracji o wielkości od 15 000 do 100 000 RLM,
• 8 letni okres przejściowy (do 31.12.2010 roku) w odniesieniu do aglomeracji większych niż 100 000 RLM.

Wymagania

Celem omawianego aktu prawnego jest zapewnienie właściwego sposobu postępowania z nawozami i odpadami w gospodarstwach rolnych, tak aby zapewnić wysoki poziom ochrony wód przed zanieczyszczeniem azotanami. Na władze publiczne Dyrektywa nakłada szereg obowiązków; przede wszystkim dotyczących konieczności wyznaczenia tzw. stref wrażliwych - to jest obszarów na których w wyniku działalności rolnej nastąpiło lub prawdopodobne jest zanieczyszczenie wód azotanami w takim stopniu, że ich stężenie wynosi ponad 50 mg N/dm³. Państwa członkowskie zostały zobowiązane do przygotowania planów działań na obszarach wrażliwych - plany te wprowadzają m.in. ograniczenie ilości stosowanych nawozów azotowych - mineralnych i naturalnych łącznie - do 170 kg N (w czystym składniku) na hektar, oraz zobowiązują rolników do stosowania wymagań Kodeksu Dobrej Praktyki Rolniczej, który powinien zostać przygotowany przez władze publiczne. Jednym z wymagań wprowadzonych przez Dyrektywę jest obowiązek posiadania przez rolników prowadzących hodowlę zwierząt szczelnych zbiorników na płynne odchody zwierzęce o pojemności wystarczającej na ich magazynowanie w okresie, gdy substancje te nie mogą być wprowadzane na pola uprawne.

Transpozycja i harmonogram wdrażania

Zapisy Dyrektywy do prawa polskiego zostały wprowadzone przez przepisy dwóch ustaw: o nawozach i nawożeniu z dnia 26 lipca 2000 roku (Dz. U. 89/00 poz. 991) oraz Prawo Wodne oraz rozporządzeniami szczegółowymi:

• Rozporządzeniem Ministra Środowiska z 23 grudnia 2002 roku w sprawie kryteriów wyznaczania wód wrażliwych na zanieczyszczenia związkami azotu ze źródeł rolniczych (D.U. 241/02 poz. 2093)
• Rozporządzeniem Ministra Środowiska z 23 grudnia 2002 roku w sprawie szczegółowych wymagań jakim powinny odpowiadać programy działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych (D.U. 4/03 poz. 44).

Co to oznacza dla samorządów

Wypełnienie obowiązków wynikających z wdrażania w Polsce wymagań UE w odniesieniu do gospodarki wodno - ściekowej nie będzie zadaniem łatwym. Szacuje się, że do 2010 roku trzeba będzie wybudować 200 oczyszczalni w aglomeracjach o ilości RLM od 2 do 10 tysięcy, 20 w aglomeracjach o RLM 10 - 15 tysięcy, 134 w miastach liczących 15 - 100 tysięcy RLM i 59 w aglomeracjach większych niż 100 000 RLM. W tym samym czasie w 255 aglomeracjach trzeba będzie wybudować lub rozbudować istniejącą sieć kanalizacyjną. Także w kolejnych latach potrzeby inwestycyjne nie zmniejszą się, w okresie lat 2010 - 2015 niezbędne będzie wybudowanie oczyszczalni ścieków w 626 aglomeracjach, zaś prace przy kanalizacji w 281. Koszt tych działań będzie bardzo wysoki, szacuje się go na około 30 miliardów złotych. I choć kwota ta będzie w znacznym stopniu pokryta ze źródeł zewnętrznych (prawdopodobnie około 50% środków pochodzić będzie z funduszy unijnych i krajowych funduszy ekologicznych), to wysiłek gmin dla zrealizowania omawianego programu będzie musiał być ogromny.

Dlatego niezbędna będzie rozważna i aktywna polityka inwestycyjna gmin w tym zakresie. Samorządy muszą dokonać analizy kierunków przyszłego rozwoju tak aby kanalizację budować tam, gdzie liczba mieszkańców będzie wzrastać, a przynajmniej nie będzie się zmniejszała. Konieczne będzie wykonywanie analizy ekonomicznej opłacalności inwestowania w kanalizację na terenach wiejskich, gdzie dominuje luźna zabudowa może okazać się, że jej budowa nie jest opłacalna i lepiej jest wspierać konstrukcje przydomowych oczyszczalni ścieków lub też pozostawić system, w którym ścieki magazynowane są w zbiornikach bezodpływowych i wywożone do oczyszczalni. Przygotowując plany rozbudowy lub budowy kanalizacji i oczyszczalni ścieków konieczne będzie przeprowadzenie analiz rozwoju demograficznego na danym terenie tak aby nie budować ani zbyt małych (bo szybko będzie trzeba je rozbudowywać), ani zbyt wielkich instalacji (bo koszty inwestycyjne jak również późniejsze koszty eksploatacyjne będą bardzo wysokie). Pytania jakie w tym zakresie należy sobie zadać to m.in.:

• Jaki jest obecny stan kanalizacji, czy istnieje potrzeba jej rozbudowy ? Jakie są prognozy demograficzne dla rejonów gdzie zamierza się budować kanalizację? Czy budować kanalizację odprowadzająca ścieki do własnej oczyszczalni ścieków, czy można je odprowadzać taniej do innej oczyszczalni?
• Czy obecna pojemność oczyszczalni jest wystarczająca, czy potrzebna jest jej rozbudowa (biorąc pod uwagę prognozy demograficzne) ? Czy obecny poziom oczyszczania ścieków jest wystarczający, czy należy dokonać modernizacji technologii ? Czy budować oczyszczalnie ścieków samodzielnie, czy też lepiej inwestować w przepompownie i odprowadzić ścieki do innej oczyszczalni ?

• ustawa o odpadach (Dz.U. 62/01 poz. 628 wraz ze zmianą przez ustawę z 19.12.2002 r. o zmianie ustawy o odpadach i niektórych innych ustaw Dz.U. 7/03 poz. 78), 
• ustawa o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. 100/01 poz. 1085)
• ustawa o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (Dz.U. 63/01 poz. 638)
• ustawa o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz opłacie produktowej i opłacie depozytowej (Dz.U. 63/01 poz. 639) 

1. Dyrektywy 75/439/EWG dotyczącej usuwania olejów odpadowych. Określa ona sposób postępowania z odpadami olejowymi, a w szczególności dopuszczalne sposoby ich wykorzystywania oraz unieszkodliwiania. Państwa członkowskie mają zapewnić, by oleje odpadowe nie trafiały do środowiska. Dyrektywa przyznaje priorytet odzyskiwaniu olejów odpadowych przez ich regenerację. To ostatnie zagadnienie w sposób szczegółowy regulują w Polsce zapisy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 6 listopada 2001 roku w sprawie szczegółowych warunków, jakie powinien spełnić przedsiębiorca produkujący w kraju oleje smarowe z udziałem wytworzonych w kraju olejów bazowych pochodzących z regeneracji, w celu włączenia ich do rzeczywiście uzyskanego poziomu recyklingu (Dz.U. 131/01 poz. 1475). 
2. Dyrektywy 96/59/WE, której celem jest całkowita eliminacja PCB. Określa ona wymagania w zakresie kontrolowanego usuwania i unieszkodliwiania PCB/PCT oraz usuwania lub dekontaminacji zanieczyszczonego nimi sprzętu. Ostatecznym terminem eliminacji PCB jest rok 2010. W prawie polskim kwestie te są regulowane poprzez ustawę Prawo ochrony środowiska i ustawę o odpadach.
3. Dyrektywy 86/278/EWG która określa zasady i warunki stosowania osadów ściekowych w rolnictwie. Określa ona wartości stężeń metali ciężkich w glebie przeznaczonej dla celów rolniczych, na której mogą być stosowane osady ściekowe, stężenia metali ciężkich w osadzie oraz maksymalne ilości metali ciężkich, jakie mogą być wprowadzone do gleby w ciągu roku. W sposób szczególny problemy te dotyczyć będą przedsiębiorstw odpowiedzialnych za eksploatacje komunalnych oczyszczalni ścieków. Warunki jakim muszą być spełnione aby możliwe było wykorzystanie osadów z oczyszczalni ścieków, jak również dawki, które można stosować oraz wytyczne w odniesieniu do badań osadów i gruntów gdzie są one wykorzystywane zawarto w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 1 sierpnia 2002 roku w sprawie komunalnych osadów ściekowych (Dz.U. 134/02 poz. 1140). 
4. Dyrektywy 94/62/WE dotyczącej odpadów z opakowań. Dyrektywa definiuje podstawowe pojęcia związane z problematyką odpadów opakowaniowych. Głównym jej celem jest zapobieganie powstawaniu zagrożeń dla środowiska i ograniczenie zasięgu zagrożeń już występujących. Obok zapisów ustawowych kwestie te regulują w Polsce dwa rozporządzenia Ministra Środowiska, pierwsze z dnia 30 czerwca 2001 roku w sprawie rocznych poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych (Dz.U. 69/01 poz. 719), które określa roczne poziomy odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych w poszczególnych latach do 31 grudnia 2007; drugie z dnia 30 grudnia 2002 roku w sprawie zawartości ołowiu, rtęci i chromu sześciowartościowego w opakowaniach (Dz.U. 241/02 poz. 2095). W odniesieniu do odpadów opakowaniowych Polska uzyskała 5-letni okres przejściowy (trwający do 31.12. 2007 r.) w odniesieniu do wymogu dotyczącego odzysku materiałów z odpadów opakowaniowych na poziomie co najmniej 50% i co najwyżej 65% masy oraz poziomu recyklingu całości materiałów opakowaniowych zawartych w odpadach opakowaniowych na poziomie co najmniej 25% i co najwyżej 45% masy i co najmniej 15% masy każdego materiału. 

Dyrektywa 75/442/EWG w sprawie odpadów 

Wymagania

Dyrektywa ta wyznacza ramy dla polityki Unii Europejskiej w zakresie gospodarowania odpadami. Ustanawia ona m.in. definicję podstawowych pojęć oraz listy odpadów, a także hierarchię działań w zakresie gospodarki odpadami przyjmując jako najwyższy priorytet zapobieganie powstawaniu odpadów lub ograniczanie ich ilości oraz szkodliwości, odzysk materiałów lub energii i bezpieczne unieszkodliwianie. Ponadto wprowadza ona zasadę samowystarczalności Państw Członkowskich w zakresie unieszkodliwiania odpadów - poprzez ustanowienie zintegrowanej i wystarczającej sieci instalacji zajmujących się unieszkodliwianiem odpadów przy zastosowaniu najlepszej dostępnej technologii nie związanych z nadmiernymi kosztami oraz zobowiązuje do opracowywania planów gospodarki odpadami, wprowadza obowiązek wydawania pozwoleń na funkcjonowanie obiektów zajmujących się odzyskiem lub unieszkodliwianiem odpadów, rejestracji przedsiębiorców zajmujących się zbieraniem i transportem odpadów oraz składania sprawozdań w zakresie wdrażania wymagań dyrektywy.

Transpozycja i harmonogram wdrażania

Przepisy zawarte w dyrektywie zostały przeniesione do prawa polskiego przede wszystkim poprzez wymienione wyżej ustawy, które wprowadziły m.in. obowiązek przygotowywania planów gospodarki odpadami, określiły także hierarchię działań na rzecz unieszkodliwiania odpadów. 

Dyrektywa 99/31/WE w sprawie składowisk odpadów

Wymagania

Dyrektywa wprowadza standardy techniczne składowania odpadów zapewniające odpowiedni poziom ochrony środowiska przed odpadami deponowanymi na składowiskach. Wszystkie składowiska będą musiały zostać zaklasyfikowane jako służące do składowania odpadów niebezpiecznych, nieszkodliwych lub obojętnych, wprowadzony został całkowity zakaz składowania odpadów, które są łatwopalne, wybuchowe, korozyjne, utleniające się, zużytych opon, odpadów płynnych oraz odpadów szpitalnych i klinicznych. Wprowadzono szczegółowe wymagania techniczne w odniesieniu do odpadów i składowisk zapewniające niedopuszczenie do zanieczyszczenia wód powierzchniowych i podziemnych, gruntów i powietrza, lub redukcję tych zanieczyszczeń w możliwym do osiągnięcia stopniu. Standardy dotyczące warunków technicznych dotyczą m.in. wyboru miejsca lokalizacji, uszczelnienia podstawy, kontrolowanego odprowadzania odcieków i gazów wysypiskowych. Dla składowisk, które nie odpowiadają standardom technicznym należy, w ciągu roku, przygotować program modernizacji i na jego podstawie uzyskać decyzję administracyjną określającą warunki, harmonogram modernizacji i okres eksploatacji składowiska. Dyrektywa wprowadza także obowiązek redukowania ilości składowanych odpadów biodegradowalnych (w porównaniu z ilością deponowanych na składowisku w 1995 roku) - o 25% do 2006 roku, o 50% do 2009 roku i o 65 % do 2016 roku. Wszystkie odpady kierowane na składowisko muszą być poddane wcześniej wstępnej obróbce, a składować będzie można tylko takie odpady, które mieszczą się w definicjach poszczególnych klas wysypisk. Ponadto dyrektywa określa szczegółowo procedurę akceptacji odpadów przywożonych na składowisko, zasady i procedury które muszą być spełnione przy zamykaniu składowiska, wskazując że nawet po zaprzestaniu eksploatacji operator jest odpowiedzialny za jego utrzymanie w stanie nie zagrażającym środowisku i prowadzenie monitoringu jego wpływu na środowisko.

Transpozycja i harmonogram wdrażania

Przepisy zawarte w dyrektywie do prawa polskiego zostały wdrożone przede wszystkim poprzez omówione powyżej ustawy, wydano także dwa rozporządzenia szczegółowe:

• Ministra Środowiska z 27 września 2001 roku w sprawie katalogu odpadów (Dz.U. 112/01 poz. 1206), na podstawie którego można określić jakie rodzaje odpadów mogą być wspólnie składowane,
• Ministra Środowiska z 9 grudnia 2002 roku w sprawie zakresu, czasu, sposobu oraz warunków prowadzenia monitoringu składowisk odpadów (Dz.U. 220/02 poz. 1858), które ma zapewnić wprowadzenie odpowiednich procedur nadzoru i kontroli nad prawidłową budową i eksploatowaniem składowisk odpadów. 

Co to oznacza dla samorządów

Jednym z obowiązków nałożonych na samorządy przez nowe przepisy jest przygotowanie planów gospodarki odpadami. Plany takie powinny zostać przygotowane do:

Wojewódzkie - do 30 czerwca 2003 roku, 

Powiatowe - do 31 grudnia 2003 roku,

Gminne - do 30 czerwca 2004 roku.

Praca nad planem krajowym została zakończona, został on przyjęty przez Radę Ministrów w październiku 200 roku (M.P. 11/03 poz. 139) i stanowi ramy dla przygotowania planów niższego rzędu. Wiele samorządów lokalnych podjęło prace, część jednak nadal nie prowadzi żadnych działań w tym zakresie. Poniżej przedstawiony zostanie zestaw zagadnień, których rozważenie powinno pomóc w opracowaniu takiego planu. Przygotowywanie strategii należy rozpocząć od odpowiedzi jakie grupy odpadów zostaną objęte proponowanym programem. Mogą to być następujące rodzaje odpadów: komunalne (z gospodarstw domowych i zakładów usługowych), obojętne i niebezpieczne przemysłowe, pochodzące z rozbiórki i budowy, specjalistyczne (które należy rozważać osobno np. oleje odpadowe, zużyte opony, baterie i akumulatory, stare samochody, odpady szpitalne, urządzenia elektryczne) oraz osady ściekowe i odpady zwierzęce.

Kolejną kwestią, którą należy rozważyć to zmiany jakie nastąpią w ilości wytwarzanych odpadów, są to pytania istotne z punktu widzenia opracowania strategii gospodarki odpadami jak i realizacji inwestycji służących wdrażaniu tej strategii: 

• ile odpadów jest obecnie wytwarzanych i jaki jest ich skład i jak ona wypada w porównaniu z normami (np. w przeliczeniu na mieszkańca) i w odniesieniu do innych regionów ?
• czy ilości odpadów rosną czy maleją i dlaczego (np. redukcja przemysłu, wzrost populacji)?
• jaka ilość jest ponownie wykorzystana, odzyskana jako materiał, odzyskana jako energia czy składowana? Czy ilość ta wzrasta czy maleje ? Dlaczego ?

• Jakie działania zostały przeprowadzone by zredukować ilość odpadów produkowanych u źródła (np. kampanie edukacyjne, wzrastające opłaty za wywóz odpadów)?
• Jakie działania zostały przeprowadzone by ułatwić ponowne wykorzystanie odpadów, ich odzysk i recykling ( np. segregacja u źródła)?
• W jaki sposób odpady są zbierane, przez kogo, jak często i gdzie są wywożone (np. stacje segregacji odpadów, wstępnego przetwarzania, składowisko)?
• Czy istnieją odpowiednie instalacje odzysku materiałów i zakłady recyklingu i dla jakich materiałów?
• Czy istnieje jakikolwiek drugorzędny system transportu odpadów (np. ze stacje segregacji odpadów lub ich wstępnego przetwarzania na oddalone składowisko odpadów).

1. minimalizacja ilości wyprodukowanych odpadów,
2. ponowne wykorzystanie odpadów,
3. odzyskanie wybranych grup materiałów z odpadów,
4. odzyskanie energii (np. przez spalanie odpadów),
5. końcowe unieszkodliwianie (przez składowanie lub spalanie bez odzysku energii).

• Czy istniejące zakłady unieszkodliwiania mają wystarczającą pojemność by sprostać obecnym i przyszłym potrzebom? Jeśli nie, czy można je rozbudować? Czy potrzebna jest inwestycja?
• Czy istniejące zakłady unieszkodliwiania odpadów są odpowiednie w znaczeniu spełniania wymagań technicznych? Jeśli nie, czy można je zmodernizować? Czy potrzebna jest inwestycja?
• Jeśli nie można powyższych zakładów rozbudować lub zmodernizować, czy zostało zidentyfikowane alternatywne miejsce pod nowe zakłady? Czy potrzebna jest nowa inwestycja?
• Jeśli nie został zidentyfikowany alternatywny zakład unieszkodliwiania odpadów, czy wiadomo jaki rodzaj inwestycji będzie potrzebny (np. spalarnia, składowisko odpadów)?
• Czy nowy zakład będzie mieć wpływ na zbiórkę i transport odpadów? Czy będzie potrzebna stacja transferu odpadów? Czy potrzeba nowej inwestycji?
• Czy nowa stacja transferu będzie zawierała instalację do odzysku i recyklingu materiałów? Czy istnieje potrzeba budowy zakładu segregacji/ odzysku materiałów? Czy potrzebna jest inwestycja?

Dyrektywa w sprawie składowisk odpadów

• Czy istniejące/ nowe składowisko spełnia wszystkie wymagania techniczne? Czy praktycznym rozwiązaniem będzie modernizacja tego składowiska? 
• W jaki sposób zostały spełnione wymagania składowania na osobnych składowiskach odpadów niebezpiecznych, obojętnych, nieszkodliwych? Czy trzeba wybudować nowe składowiska? 
• W jaki sposób unieszkodliwiane są odpady, których zgodnie z przepisami nie można umieszczać na składowiskach (np. płyny, odpady szpitalne, zużyte opony)? Czy istnieją zakłady unieszkodliwiania takich odpadów? 
• W jaki sposób odpady poddane są wstępnej obróbce? Czy zostanie to przeprowadzone na terenie składowiska czy w innym miejscu ? 
• W jaki sposób spełnione zostaną wymagania ciągłej redukcji ilości składowanych odpadów nadających się do biodegradacji? Czy zostaną wykorzystane inne zakłady unieszkodliwiania (np. kompostownia)? 
• Czy istnieje możliwość odzysku gazu ze składowiska i wykorzystanie go jako źródła ciepła lub energii elektrycznej? Czy jest to możliwe i uzasadnione z ekonomicznego punktu widzenia? 
• Czy potrzebna jest nowa inwestycja?

• Czy objętość lub skład osadów ściekowych będzie ograniczał możliwość ich wykorzystania w celach rolniczych? 
• Czy osady ściekowe są deponowane na składowiskach? Czy ten rodzaj unieszkodliwiania będzie kontynuowany? Czy wzrasta ilość osadów? Jaki na to będzie miało wpływ na wymóg ograniczania składowania ilości odpadów nadających się do biodegradacji? 
• Czy zostały rozważone inne opcje unieszkodliwiania osadów? Kompostowanie? Zamiana na paliwo? 
• Czy potrzebna jest inwestycja?

• W jaki sposób zostaną osiągnięte wymagania redukcji składowania ilości odpadów z opakowań? Jakie materiały są rozważane (np. aluminium, stal, szkło, papier, plastik)? Czy istnieją inne materiały opakowaniowe, które należy wziąć pod uwagę? Czy te wymagania zostały zintegrowane z organizacją zbiórki, segregacji i recyklingu odpadów? 
• Gdzie znajdują się najbliższe zakłady zajmujące się przetwarzaniem i odzyskiem ww. materiałów? Czy potrzebne są dodatkowe zakłady ?

• W jaki sposób z odpadów komunalnych izolowane są odpady niebezpieczne? W jaki sposób są one unieszkodliwiane? Czy występuje segregacja u źródła? 
• W jaki sposób z odpadów komunalnych izolowane są oleje odpadowe? W jaki sposób są one unieszkodliwiane? Czy jest to w zgodzie z przepisami? 
• W jaki sposób z odpadów komunalnych izolowane są baterie i akumulatory? W jaki sposób są one unieszkodliwiane? 
• W jaki sposób z odpadów komunalnych izolowane są opony? W jaki sposób są one unieszkodliwiane? 
• W jaki sposób unieszkodliwia się samochody wycofane z eksploatacji? 
• Czy potrzebna jest inwestycja?

Transpozycja i harmonogram wdrożenia

Podstawowe wymagania przepisów wspólnotowych do prawa polskiego zostały wprowadzone poprzez ustawy:

• Prawo ochrony środowiska (Dz. U. 62/01 poz. 627);
• o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. 100/01 poz. 1085);
• Prawo o miarach (Dz. U. 63/01 poz. 636). 

• służących spalaniu olejów odpadowych (transpozycja wymagań dyrektywy 75/439/EWG w sprawie usuwania olejów odpadowych), 
• służących spalaniu odpadów niebezpiecznych (transpozycja Dyrektywy 94/67/WE) 
• nowych i istniejących spalarni odpadów komunalnych (transpozycja dyrektyw: 89/369/EWG w sprawie nowych i 89/429/EWG - istniejących spalarni odpadów komunalnych), 
• odprowadzających do powietrza azbest (Dyrektywa 87/217/EWG), 
• zajmujących się produkcją dwutlenku tytanu (92/112/EWG);

• o 8 lat (do 1 stycznia 2008 roku) w zakresie emisji SO₂ dla elektrowni zawodowych, elektrociepłowni przemysłowych oraz elektrociepłowni i ciepłowni zawodowych;
• o 5 lat (do 31 grudnia 2020 roku) w zakresie emisji NO_x dla elektrowni zawodowych i elektrociepłowni przemysłowych;
• o 7 lat (do 31 grudnia 2022 roku) w zakresie emisji NO_x dla elektrociepłowni i ciepłowni zawodowych;
• o 10 lat (do 31 grudnia 2017 roku) w zakresie emisji pyłu dla ciepłowni komunalnych.

Problem wdrażania nowych przepisów dotyczących ochrony powietrza atmosferycznego dotyczyć będzie samorządy jedynie pośrednio. Rola ta to m.in. udział (rozumiany jako wyrażenie opinii ) starostów w przygotowywaniu planów ochrony powietrza a także obowiązek zapewnienia, że emisja z instalacji energetycznego spalania, a także innych spalarni (np. odpadów) będących własnością komunalną jest zgodna z wymaganiami rozporządzenia Ministra Środowiska z 30 lipca 2001 roku w sprawie wprowadzania do powietrza substancji zanieczyszczających z procesów technologicznych i operacji technicznych (Dz.U. 87/01 poz. 957). 

W przypadku procedur administracyjnych główne zadania w zakresie ochrony powietrza spoczywają na administracji rządowej szczebla wojewódzkiego Dla przykładu wojewoda (po zasięgnięciu opinii właściwych starostów) zgodnie z ustawą Prawo ochrony środowiska ma obowiązek przygotowania programu ochrony powietrza dla stref (rozumianych jako aglomeracje o liczbie mieszkańców ponad 250 tysięcy, lub obszarów powiatów nie będących aglomeracjami), w których stwierdza się przekroczenie poziomu dopuszczalnego (powiększonego o poziom tolerancji) choćby dla jednej substancji (zanieczyszczenia). Również w przypadku działań krótkoterminowych (wynikających z przekroczenia alarmowych poziomów substancji w powietrzu) samorządy powiatowe jedynie opiniują plan działań przygotowany przez wojewodę. 

W przypadku gmin będących właścicielem lokalnych ciepłowni, elektrociepłowni i elektrowni konieczne jest zbadanie czy wielkość instalacji powoduje, że stosują się do niej wymagania rozporządzenia MŚ z 30.07.2001. Jeśli tak to należy dokonać analizy potrzeb inwestycyjnych. Pomocne może w tym być udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

• Czy obowiązujące normy emisyjne są spełnione ? Jeśli nie to w odniesieniu do jakich substancji ? 
• Czy spełnienie norm będzie możliwe dzięki lepszej jakości paliwa (np. mniej zasiarczony węgiel) ? Czy należy zmienić nośnik energii (np. węgiel na gaz) ? 
• Czy trzeba dokonać inwestycji ? Czy bardziej opłacalna jest inwestycja w nową instalacje ? Czy możliwe jest zastosowanie odnawialnych źródeł energii ?

Specyfiką wykształconego na początku lat dziewięćdziesiątych systemu finansowania inwestycji ekologicznych w Polsce jest to, że obciążenie budżetu państwa, czyli podatnika, jest od wielu lat minimalne. Ważną rolę w systemie finansowania ochrony środowiska odgrywają pozabudżetowe fundusze ochrony środowiska. Czerpią one część swoich wpływów z opłat za korzystanie ze środowiska i kar za przekraczanie wymagań, choć systematycznie rośnie udział w ich wpływach zwrotu udzielonych wcześniej pożyczek. Udział funduszy w finansowaniu inwestycji ekologicznych spada z roku na rok, głównie na rzecz zwiększenia udziałów środków własnych samorządów. Z chwilą wejścia Polski do Unii Europejskiej ważną rolą funduszy akcesyjnych będzie współfinansowanie inwestycji wykonywanych z udziałem Funduszy Strukturalnych i Funduszu Spójności. 

Od 2004 roku Polska uzyska wsparcie zarówno z Funduszu Spójności jak i Funduszy Strukturalnych.

Fundusz Spójności jest elementem polityki regionalnej UE. Jego rolą jest wsparcie udzielane tym krajom członkowskim, których PKB na mieszkańca nie przekracza 90% średniej wartości w krajach UE. Pomoc z tego funduszu nie może przekroczyć 85% całkowitych kosztów projektu. Zarówno programy gospodarki odpadami jak i poprawa jakości wód powierzchniowych należy do priorytetowych kierunków wsparcia udzielanego przez Fundusz Spójności. Wielkość wsparcia jakie Polska może uzyskać w latach 2004 - 2006 z tego źródła sięga ponad 1,8 miliarda EURO.

Funduszem strukturalnym Unii Europejskiej, z którego Polska będzie mogła uzyskać wsparcie na działania w ochronie środowiska jest Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, którego nadrzędnym celem jest niwelowanie różnic w poziomie rozwoju pomiędzy poszczególnymi regionami Unii Europejskiej. W Polsce środki z tego funduszu rozdysponowywane będą na podstawie Narodowego Planu Rozwoju na lata 2004 - 2006; samorządy (wojewódzkie, powiatowe, gminne, związki gmin) na działania w ochronie środowiska uzyskają wsparcie w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR). Planuje się, że na realizację wszystkich celów ZPORR Polska wyda ok. 4,3 miliarda EURO. Zainteresowani już teraz mogą składać wnioski w bazie potencjalnych projektów (na stronie internetowej http://isekp.mg.gov.pl).

Istotny ciężar finansowania inwestycji w infrastrukturze wodno-ściekowej i odpadowej pozostanie na barkach gmin. W granicach wyznaczonych przez prawo oraz zdolność kredytową, finansowanie tych inwestycji przez gminy powinno się odbywać poprzez zaciąganie lub gwarantowanie przez gminy długu zewnętrznego, pozyskiwanego w sektorze bankowym i w międzynarodowych instytucjach finansujących (przede wszystkim w tych, które nie wymagają gwarancji skarbu państwa, np. EBOR, NEFCO). W sytuacjach uznanych przez władze gmin za uzasadnione inwestycje będą finansowane z bieżących dochodów władz samorządowych.

Warto jednak pamiętać, że wdrażanie unijnych wymagań w zakresie ochrony środowiska to nie tylko koszty ale także liczne korzyści. 

Chociaż podstawowa korzyść jakim jest poprawa międzynarodowego wizerunku Polski może wydawać się odległa z punktu widzenia samorządów, to przecież może to mieć dla nich ogromne znaczenie. Przełoży się to bowiem na wzrost zainteresowania inwestorów naszym krajem, co więcej poprawa infrastruktury wodno - ściekowej, zapewnienie usług w zakresie unieszkodliwiania odpadów czy doprowadzenie do poprawy jakości powietrza atmosferycznego na poziomie lokalnym zwiększy zainteresowanie miejscowościami, które zrealizowały takie działania zarówno wśród mieszkańców dużych miast poszukujących możliwości osiedlenia się w strefie podmiejskiej, jak i inwestorów poszukujących miejsc na swoje biura, magazyny czy hurtownie. W skali mikroekonomicznej korzyści te przejawiać się będą np. zmniejszeniem kosztów uzdatniania wody czy kosztów remontu i wymiany infrastruktury wodociągowej jeśli jakość wód pobieranych do produkcji wody do picia ulegnie poprawie, zmniejszeniem kosztów produkcji w rolnictwie dzięki np. obniżeniu kosztów odkwaszania gleb, czy uzyskiwaniu wyższych plonów o lepszej jakości, zwiększeniu atrakcyjności turystycznej regionów które dokonały niezbędnych działań.

Wprowadzenie wymagań prawa horyzontalnego UE przyniesie korzyści zarówno inwestorom jak i społeczeństwu. Objęcie obowiązkiem wykonywania ocen oddziaływania na środowisko projektów inwestycji budzących zwykle kontrowersje społeczne pozwoli na rozwiązywanie tych konfliktów w fazie projektowania inwestycji. Korzyści dla mieszkańców wiązać się będą z możliwością uzyskiwania zarówno większej ilości informacji na temat stanu środowiska przyrodniczego w ich otoczeniu jak i możliwości wpływania na podejmowane decyzje (w tym inwestycyjne - np. poprzez wprowadzenie udziału społecznego do procedury OOS).

Dla mieszkańców wsi istotne korzyści wiązać się będą z koniecznością rozbudowy na tych terenach infrastruktury wodno - kanalizacyjnej. Korzyści odniosą właściciele gospodarstwa rolnych którzy samodzielnie (lub wspólnie z innymi rolnikami) wybudują szczelne zbiorniki na odchody zwierzęce. Dzięki realizacji tych inwestycji poprawi się nie tylko stan sanitarny gospodarstw rolnych, ale należy się spodziewać racjonalizacji w stosowaniu nawozów naturalnych. Zgodnie z tzw. dyrektywą azotanową (91/676/EWG) obowiązkiem władz publicznych będzie promowanie Dobrej Praktyki Rolniczej, a na terenach uznanych za narażone na eutrofizację - przygotowanie programów racjonalnego i bezpiecznego dla środowiska nawożenia. Wprowadzenie niektórych zasad ochrony przyrody stosowanych w krajach UE pozwoli na wypłacanie rekompensat tym rolnikom, którzy prowadzą uprawy w sposób sprzyjający ochronie różnorodności przyrodniczej. Wykupienie przez Państwo prywatnych gruntów rolnych, które objęte zostaną ochroną w ramach europejskiej sieci Natura 2000 pozwoli na zmniejszenie ilości konfliktów dotyczących sposobu użytkowania tych obszarów. 

Na realizacji programu dostosowawczego skorzystają z pewnością mieszkańcy tych aglomeracji, w których nastąpi rozbudowa systemów kanalizacyjnych - zwiększy się bowiem standard ich życia dzięki możliwości korzystania z kanalizacji, wzrośnie cena gruntów na skanalizowanych terenach. Wprowadzenie norm jakości wody do picia - przy kontroli jej jakości u odbiorcy - wpłynie korzystnie na jakość życia i stan zdrowia mieszkańców korzystających z wodociągów. 

Należy oczekiwać, że realizacja programu przyczyni się do redukcji bezrobocia poprzez tworzenie nowych miejsc pracy w nowo tworzonych przedsiębiorstwach komunalnych i spółkach prywatnych zajmujących się ochroną środowiska. Rozbudowa infrastruktury komunalnej (kanalizacji, wodociągów) tworzy także szansę na organizowanie prac interwencyjnych i przynajmniej czasowe zatrudnianie przy nich osób pozostających bez pracy.

To tylko niektóre, wybrane korzyści jakie może przynieść realizacja programów dostosowawczych w ochronie środowiska. Tak naprawdę o tym czy w najbliższych latach w przypadku realizowanych programów ochrony środowiska przeważą koszty czy też korzyści zależeć będzie przede wszystkim od decyzji podejmowanych przez same samorządy. Jeśli przy podejmowaniu tych decyzji będą brane pod uwagę interesy krótkoterminowe - przeważyć mogą koszty, jeśli władze lokalne będą planować swoje działania w dłuższej perspektywie przeważać będą korzyści.