Zasoby bilansowe złóż kopalin i wód podziemnych

Własnością Skarbu Państwa są złoża kopalin nie stanowiące części składowych nieruchomości gruntowej¹, a zatem głównie złoża eksploatowane metodą podziemną.

Z zasady nie jest dopuszczalne przeniesienie własności takiego złoża na osobę trzecią. Skarb Państwa może, z wyłączeniem innych osób, korzystać ze złóż kopalin oraz rozporządzać prawem do nich przez ustanowienie użytkowania górniczego. Ustanowienie użytkowania górniczego następuje w drodze umowy z właściwym organem, za wynagrodzeniem, pod warunkiem uzyskania koncesji.

Z przepisów kodeksu cywilnego (art. 143) wynika, że złoża kopalin eksploatowane metodą odkrywkową należą do właściciela nieruchomości gruntowej. Tak więc własnością Skarbu Państwa są złoża eksploatowane odkrywkowo tylko wtedy, gdy nieruchomość gruntowa, w obrębie której występują, również stanowi własność Skarbu Państwa. Gospodarowanie tymi złożami może polegać na przeniesieniu praw własności lub innego prawa do gruntu i przeznaczeniu terenu pod wydobycie w planie zagospodarowania przestrzennego za opłatą uwzględniającą wartość złóż znajdujących się w granicach nieruchomości. Podjęcie wydobycia też jest uwarunkowane uzyskaniem przez przedsiębiorcę koncesji.

Koncesji na poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin podstawowych mających strategiczne znaczenie dla bezpieczeństwa energetycznego państwa, gospodarki narodowej, lecznictwa, a także kopalin występujących w granicach obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej udziela minister właściwy do spraw środowiska. W przypadku pozostałych kopalin podstawowych, a także kopalin pospolitych, od 1 stycznia 2006 koncesji udziela marszałek województwa. W odniesieniu do kopalin pospolitych występujących na małej powierzchni, przy działalności o niewielkiej skali i bez użycia materiałów wybuchowych, organem koncesyjnym jest starosta.

Przedsiębiorca wydobywający kopalinę ze złoża uiszcza opłatę eksploatacyjną za wydobytą kopalinę. Wysokość opłaty jest iloczynem stawki kwotowej oraz ilości wydobytej kopaliny, zaś obowiązek jej ustalenia oraz wpłacenia spoczywa na przedsiębiorcy. Opłata eksploatacyjna stanowi dochód Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej i gminy, na terenie której prowadzona jest działalność wydobywcza.

Ewidencja zasobów kopalin:

Przedsiębiorca wydobywający kopaliny jest zobowiązany do prowadzenia ewidencji zasobów złoża na podstawie dokumentacji geologicznej i projektu zagospodarowania złoża. Prowadzenie ewidencji zasobów złoża kopaliny polega na ustalaniu zmian, których przyczyną jest dokładniejsze rozpoznanie, eksploatacja, zmiana granic lub podział złoża, albo przeklasyfikowanie zasobów.

Coroczny krajowy bilans zasobów kopalin i wód podziemnych sporządza, zgodnie z art. 49 prawa geologicznego i górniczego, Minister Środowiska. Bilans ten, na zlecenie Ministerstwa Środowiska wykonuje Państwowy Instytut Geologiczny w Warszawie na podstawie sprawozdań zbiorczych przedsiębiorców. W bilansie nie ma informacji o właścicielu złoża.

Wody lecznicze, termalne, solanki, zwykłe wody podziemne:

Do wód leczniczych zalicza się zarówno wody mineralne (zawierające w 1 dm3 wody nie mniej niż 1000 mg rozpuszczonych składników stałych) jak i wody słabo zmineralizowane, ale zawierające składniki farmakodynamiczne (radon, fluor, siarkowodór itp.). W bilansie ujmuje się również wody termalne.

 

---

1 Złożem kopaliny jest takie naturalne nagromadzenie minerałów i skał oraz innych substancji stałych, gazowych i ciekłych, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. 2005 r. nr 228, poz. 1947, z późn. zm.)