Ustawa z dnia 27.04.2001 r. Prawo ochrony środowiska z uwzględnieniem zmian wprowadzonych ustawą z dnia 18 maja 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 62, poz. 627 ze zm.)

DIOŚ-072-26/06/ef/AK Warszawa, dnia 18 kwietnia 2006 r.

   
   

W związku z pojawiającymi się wątpliwościami odnośnie stosowania przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 z późn. zm.) dotyczących oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięć drogowych, poniżej przedstawiam stanowisko w tej sprawie.

Zgodnie z art. 46 ust. 1 i ust. 4 – 4a ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 z późn. zm.), w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 18 maja 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 113, poz. 945), uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest warunkiem koniecznym realizacji:

- przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, wymienionych w § 2 i § 3 (przedsięwzięcia z grupy I i II ) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz. U. Nr 257, poz. 2573 z późn. zm.) – zwanego dalej „rozporządzeniem”;

- pozostałych przedsięwzięć (grupa III) w przypadku, gdy mogą znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, a które jednocześnie nie są bezpośrednio związane z ochroną tego obszaru lub nie wynikają z tej ochrony i wymagają jednej z decyzji wymienionych w art. 46 ust 4 Poś, bądź, po wejściu w życie ustawy z dnia 24 lutego 2006r. o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska i niektórych innych ustaw będą podlegać zgłoszeniu określonym w art. 46 ust. 4a Poś.  

Zgodnie z rozporządzeniem do kategorii przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, dla których raport jest zawsze sporządzany (tzw. grupa I) należą:

- autostrady i drogi ekspresowe, niezależnie od długości realizowanego odcinka (§ 2 ust. 1 pkt 29 rozporządzenia);

- pozostałe drogi krajowe o nie mniej niż czterech pasach ruchu i o długości nie mniejszej niż 10 km lub inne drogi publiczne o nie mniej niż czterech pasach ruchu i o długości nie mniejszej niż 10 km (§ 2 ust. 1 pkt 30 rozporządzenia).

Przy realizacji zupełnie nowej drogi z grupy I należy uzyskać decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach dla całości planowanego przedsięwzięcia. Zgodnie z art. 46 ust. 1a pkt 1 Poś, decyzję tą wydaje się dla całego przedsięwzięcia realizowanego w granicach województwa (w przypadku, gdy planowana droga ma przekroczyć obszar jednego województwa, konieczne jest wydanie, przez właściwych wojewodów, kilku decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach – każdej dla odcinka, który ma być realizowany na terenie danego województwa). Późniejsza realizacja drogi może odbywać się etapowo – tj. inwestor może ubiegać się o dalsze, wymagane prawem decyzje dla odcinków krótszych niż obszar województwa – istotne jest jednak aby decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach wydawana była na odcinki drogi, które mają być realizowane na obszarze całego województwa. 

Należy także zauważyć, że wskazana w obu przypadkach wartość progowa „10 km” dotyczy budowy całkowicie nowych dróg, a nie dobudowy kolejnego odcinka do drogi już istniejącej. W pozostałych przypadkach przy dobudowaniu kolejnych odcinków do już istniejących dróg stosuje się § 4 rozporządzenia, zgodnie z którym parametry tego samego rodzaju sumuje się.  

Zgodnie z rozporządzeniem, do kategorii przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, dla których raport może być wymagany (tzw. grupa II) należą drogi publiczne o nawierzchni utwardzonej, niewymienione w § 2 rozporządzenia (§ 3 ust. 1 pkt 56 rozporządzenia), z wyłączeniem przedsięwzięć polegających na budowie zjazdów z dróg publicznych.  

Ponadto należy podkreślić, iż zgodnie z art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2086 z późn. zm.) przez drogę należy rozumieć budowlę wraz z drogowymi obiektami inżynierskimi (tj. obiektami mostowymi, tunelami, przepustami i konstrukcjami oporowymi), urządzeniami oraz instalacjami, stanowiącą całość techniczno-użytkową, przeznaczoną do prowadzenia ruchu drogowego, zlokalizowaną w pasie drogowym. Podana definicja rozróżnia drogę od pasa drogowego. Dlatego też, przepisy Poś i rozporządzenia w tym zakresie, mogą być zastosowane wyłącznie do przedsięwzięć realizowanych w obrębie drogi, a nie w obrębie całego pasa drogowego.  

Decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach będzie wymagać: 

- budowa drogi stanowiącej przedsięwzięcie z grupy I, II lub III. W myśl art. 4 pkt 17 ustawy o drogach publicznych, przez budowę drogi należy rozumieć wykonywanie połączenia drogowego pomiędzy określonymi miejscami lub miejscowościami, a także jego odbudowę i rozbudowę;

- przebudowa drogi stanowiącej przedsięwzięcie z grupy I, II lub III. W rozumieniu art. 4 pkt 18 ustawy o drogach publicznych, przebudowa będzie oznaczać wykonywanie robót, w których wyniku następuje podwyższenie parametrów technicznych i eksploatacyjnych istniejącej drogi, niewymagających zmiany granic pasa drogowego. Efektem przebudowy drogi z reguły jest dopuszczenie do ruchu większej niż dotychczas liczby pojazdów lub pojazdów o większej masie dopuszczalnej bądź też zwiększenie prędkości dopuszczalnej na danej drodze. 

Decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nie wymaga: 

- remont drogi, stanowiącej przedsięwzięcie z grupy I, II lub III, w rozumieniu art. 4 pkt 19 ustawy o drogach publicznych, czyli wykonywanie robót przywracających pierwotny stan drogi, także przy użyciu wyrobów budowlanych innych niż użyte w stanie pierwotnym;

- utrzymanie drogi w rozumieniu art. 4 pkt 20 ustawy o drogach publicznych, czyli wykonywanie robót konserwacyjnych, porządkowych i innych zmierzających do zwiększenia bezpieczeństwa i wygody ruchu.

  

Należy także zauważyć, że w ciągu drogi istniejącej, zaliczanej do kategorii przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko mogą być realizowane jako:

- przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na środowisko, dla których sporządzenie raportu o oddziaływaniu na środowisko zawsze będzie obowiązkowe:

przedsięwzięcia realizowane w ciągu drogi istniejącej zaliczonej do przedsięwzięć z grupy I, które są jednocześnie przedsięwzięciem z grupy II (§ 2 ust. 2 pkt 1 lit a rozporządzenia) (np. przebudowa odcinka drogi krajowej o długości mniejszej niż 10 km na drodze krajowej o nie mniej niż czterech pasach ruchu i o długości większej niż 10 km), 

przedsięwzięcia realizowane w ciągu drogi istniejącej zaliczonej do przedsięwzięć z grupy I, które nie należą ani do grupy I, ani do II, ale ich realizacja może spowodować wzrost emisji o nie mniej niż 20 % (§ 2 ust. 2 pkt 1 lit b rozporządzenia), 

przedsięwzięcia realizowane w ciągu drogi istniejącej, która nie jest zaliczona ani do grupy I, ani do II, w przypadku, gdy realizacja tych przedsięwzięć spowoduje zaliczenie tej drogi do grupy I (§ 2 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia); 

- przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na środowisko, dla których obowiązek sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko może zostać ustalony:

przedsięwzięcia realizowane w ciągu drogi istniejącej zaliczonej do przedsięwzięć z grupy II, które nie należą ani do grupy I, ani do II, ale ich realizacja może spowodować wzrost emisji o nie mniej niż 20 % (§ 3 ust. 2 pkt 1 lit a rozporządzenia), 

przedsięwzięcia realizowane w ciągu drogi istniejącej, która nie jest zaliczona ani do grupy I, ani do II, w przypadku, gdy realizacja tych przedsięwzięć spowoduje zaliczenie tej drogi do grupy II (§ 3 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia).

Przy dokonywaniu kwalifikacji planowanego przedsięwzięcia do grupy I lub grupy II konieczne jest zastosowanie przepisu § 4 rozporządzenia, stanowiącego, iż parametry tego samego rodzaju, charakteryzujące skalę przedsięwzięcia i odnoszące się do przedsięwzięć tego samego rodzaju położonych na terenie jednego obiektu, istniejących i planowanych, sumuje się. W przypadku dróg chodzi tu o takie parametry techniczne, jak długość drogi i ilość pasów ruchu drogi.

W kontekście kwalifikowania przedsięwzięć realizowanych na drogach kluczową kwestią jest ustalenie, które elementy drogi należy uznać za przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na środowisko, a które z tej kategorii powinny być wyłączone. Z uwagi na fakt, iż rozporządzenie (§ 3 ust. 1 pkt 56) wyłącza z kategorii przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko przedsięwzięcia polegające na budowie zjazdów z dróg publicznych należących do grupy II, to tym bardziej do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko nie powinny być zaliczane prace budowlane (tj. budowa, przebudowa, remont lub utrzymanie) dotyczące takich elementów drogi, jak:


- przejazd drogowy,  
- pas postojowy,
- pas dzielący,  
- pobocze,  
- chodnik,  
- ścieżka rowerowa,  
- urządzenia odwadniające i odprowadzające wodę,  
- kładka, przepust, konstrukcja oporowa, stanowiąca drogowe obiekty inżynierskie,  
- urządzenia oświetleniowe,  
- urządzenia techniczne drogi (jak w szczególności: bariery ochronne, ogrodzenia, w tym ekrany ochronne, osłony przeciwolśnieniowe, stały objazd awaryjny, objazd tymczasowy) 

Ponadto decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nie będzie wymagać realizacja MPO (miejsca poboru opłat), zatok postojowych, zatok autobusowych, peronów tramwajowych, pętli autobusowych, placów do zawracania, mijanek, przejść dla pieszych, które stanowią obiekty i urządzenia obsługi uczestników ruchu. Jednak decyzja ta będzie wymagana w przypadku tych obiektów i urządzeń obsługi uczestników ruchu, jak MOP (miejsca obsługi podróżnych) czy punkty kontroli samochodów ciężarowych, które zostaną zaliczone do kategorii przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko lub na obszary Natura 2000 (grupa I, II lub III). Należy także zauważyć, że jeśli będą one realizowane na drodze stanowiącej przedsięwzięcie, dla którego raport jest obowiązkowy (grupa I), odnosić się do nich będzie przepis § 2 ust. 2 pkt 1 lit a rozporządzenia.

Inaczej niż w przypadku ww. obiektów inżynierskich należy traktować budowę i przebudowę mostu, wiaduktu, estakady i tunelu. Ponieważ są to obiekty bezpośrednio powiązane z poruszaniem się pojazdów po drodze, będą one podlegać wymaganiom takim, jak dla drogi, w ciągu której są realizowane, zawartym w ustawie - Prawo ochrony środowiska. 

Należy także zwrócić uwagę, że poza tunelem, estakadą, wiaduktem i mostem, wymienione powyżej obiekty nie stanowią drogi w rozumieniu rozporządzenia. Dlatego też, realizacja takich inwestycji, jak zjazd, chodnik, kładka, przepust czy ścieżka rowerowa będzie podlegać postępowaniu w sprawie oceny oddziaływania na środowisko jedynie w przypadku możliwości znaczącego oddziaływania na obszary Natura 2000 (spowoduje to zaliczenie ich do grupy III). 

Jednakże w przypadku budowy nowego przedsięwzięcia drogowego, wniosek o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wraz z dokumentacją w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, powinien obejmować pełen zakres zaplanowanych prac, w tym realizację ww. inwestycji towarzyszących, jak chodnik, ścieżka rowerowa, kładka itp.

Należy jednocześnie podkreślić, że projekty przebudowy lub rozbudowy infrastruktury drogowej, które ubiegają się o dofinansowanie z Unii Europejskiej (Fundusz Spójności, fundusze strukturalne) powinny być przygotowane ze szczególną starannością. Niezwykle ważne są w tym kontekście dokumenty świadczące o poprawnym przeprowadzeniu postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko i rozpoznaniu możliwości oddziaływań na gatunki i siedliska chronione w ramach Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000. 

 
Ryszard Zakrzewski 
 Zastępca Dyrektora
Departamentu Instrumentów
Ochrony Środowiska

Irena Mazur

p.o. Dyrektora 
Departamentu Instrumentów
Ochrony Środowiska