Ustawa z dnia 27.04.2001 r. o odpadach (Dz.U. Nr 62, poz. 628)

Pepn 0-72/407/2452/2005/jk Warszawa, 25.04.2005 r.

  

   
Odpowiadając na pismo z dnia 15 marca 2005 r., znak W-521-2-2005-Pt, w sprawie wyjaśnienia wątpliwości w stosowaniu przepisów dotyczących rekultywacji, zawartych w ustawach: Prawo ochrony środowiska, Prawo geologiczne i górnicze, ustawie o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz ustawie o odpadach, uprzejmie wyjaśniam, co następuje: 

W ustawie z dnia 3 lutego 1995r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 16, poz. 98 ze zm.) zostały określone zasady, tryb postępowania i organy właściwe do działania w odniesieniu do rekultywacji gruntów rolnych i leśnych. Jednocześnie przepisy tej ustawy określiły w art. 2, które grunty mają status gruntów rolnych lub leśnych. Przepisy ustawy mają zatem zastosowanie tylko do rekultywacji gruntów pozostających w sferze zainteresowania tej ustawy, a zatem rolnych lub leśnych (art. 1), a także gruntów, które zostały wyłączone z produkcji rolnej lub leśnej, jednakże na okres nie dłuższy niż pobieranie opłat za wyłączenie z produkcji rolnej lub leśnej. Przy nietrwałym wyłączeniu opłaty są pobierane najdłużej przez 20 lat – art. 4 pkt 13. Uznaje się, że jeśli wyłączenie trwa dłużej niż 20 lat, nastąpiło trwałe wyłączenie z produkcji rolnej lub leśnej. W tym przypadku ustawy nie stosuje się do gruntów trwale wyłączonych z produkcji rolnej lub leśnej, zgodnie z zasadami przyjętymi w jej art. 1 i art. 2.  

Do rekultywacji gruntów po działalności polegającej na wydobywaniu kopalin stosuje się przepisy ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Przepisy te będą stosowały się wprost lub odpowiednio. Do rekultywacji gruntów rolnych lub leśnych, które uległy odrolnieniu lub odlesieniu na potrzeby wykonywania działalności polegającej na wydobywaniu kopalin, ale nie dłuższy niż 20 lat, będą miały wprost zastosowanie przepisy dot. rekultywacji zawarte w ustawie o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Natomiast w przypadku, gdy odrolnienie lub wylesienie trwałoby dłużej niż 20 lat, a zatem miałoby charakter trwały, bądź też w przypadku, gdy mamy do czynienia z gruntami, które nigdy nie miały charakteru gruntów rolnych lub leśnych – przepisy ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych stosuje się odpowiednio, a w sprawach dotyczących takich gruntów działają organy określone, jako właściwe w ustawie o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Stało się to za sprawą art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 27, poz. 96 ze zm.), w brzmieniu zmienionym ustawą z dnia 27 lipca 2001r. o zmianie ustawy Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 110, poz. 1190). W przepisach prawa do tego czasu była luka, polegająca na braku norm dających się zastosować w odniesieniu do rekultywacji gruntów nie mających nigdy statusu gruntów rolnych lub leśnych albo takich, które status ten utraciły. Nadto w obowiązującym stanie prawnym starosta, działając na podstawie art. 22 ustawy o ochronie gruntów rolnych lub leśnych będzie mógł nakładać obowiązki dotyczące rekultywacji gruntów po wydobywaniu kopalin zarówno w stosunku do czynnych zakładów górniczych, które zamierzają prowadzić likwidację zakładu górniczego w całości lub części, ale także w stosunku do byłych, zlikwidowanych już, zakładów górniczych (art. 82a Prawa geologicznego i górniczego). Należy bowiem zauważyć, że zakład górniczy, w świetle znowelizowanego przepisu art. 6 pkt 7 Prawa geologicznego i górniczego, oznacza wyodrębniony technicznie i organizacyjnie zespół środków służących bezpośrednio do wydobywania kopaliny ze złoża. Tak rozumiany zakład górniczy odnosi się zarówno do działalności wykonywanej na podstawie koncesji, jak również do działalności zakończonej (po wygaśnięciu koncesji) lub nielegalnej (w razie nieposiadania koncesji). 

Nadzór nad rekultywacją gruntów w likwidowanym zakładzie górniczym będzie wykonywany przez starostę, do którego uprawnień będzie należało doglądanie sposobu wykonania decyzji, wydanej przez niego na podstawie art. 22 ustawy o ochronie gruntów rolnych. Z drugiej zaś strony rekultywacja gruntów stanowi również jeden z obowiązków, przewidzianych w art. 80 ust. 1 Prawa geologicznego i górniczego, związanych z likwidacją zakładu górniczego. Z uwagi na to, że nadzór nad likwidacją zakładu górniczego jest sprawowany przez organy nadzoru górniczego – organy te sprawują także nadzór nad sposobem wykonania obowiązków związanych z rekultywacją, a określonych w decyzji starosty na podstawie art. 22 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. 

Zwracam uwagę na przepis art. 81a ustawy Prawo geologiczne i górnicze, w którym przewidziana jest kompetencja dla organu nadzoru górniczego do określenia w decyzji obowiązków związanych z likwidacją całości lub części zakładu górniczego (likwidacja zakładu górniczego obejmuje przecież rekultywację – art. 80 ust. 1 pkt 5 - Prawo geologiczne i górnicze). Niewykonanie decyzji umożliwia wdrożenie administracyjnego postępowania egzekucyjnego w zakresie egzekucji świadczeń niepieniężnych. Starosta może i powinien zatem zawiadamiać okręgowe urzędy górnicze o znanych sobie przypadkach nie wywiązywania się z obowiązku rekultywacji gruntów przy likwidacji zakładu górniczego, co powinno przyczynić się do wymuszenia rekultywacji przez likwidującego zakład górniczy lub wdrożenia wykonania zastępczego w ramach egzekucji administracyjnej. 

W sprawach dotyczących wzajemnego stosunku przepisów odnoszących się do rekultywacji wyrażam pogląd, iż przepisy Prawa geologicznego i górniczego i ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych stanowią w zakresie rekultywacji przepisy szczególne w stosunku do Prawa ochrony środowiska i mają wobec tego przed nimi pierwszeństwo.  

Odnośnie stosowania przepisów o odpadach w zakresie poruszonych w piśmie zagadnień uprzejmie informuję, że zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. o odpadach (Dz. U. nr 62, poz. 628 z późn. zm.) o odpadach, odzysk lub unieszkodliwianie odpadów może odbywać się tylko w miejscu wyznaczonym w trybie przepisów o zagospodarowaniu przestrzennym w instalacjach lub urządzeniach, które spełniają określone wymagania, z zastrzeżeniem ust. 2-4. Zastrzeżenie, o którym mowa w ust. 4 dotyczy właśnie rekultywacji prowadzonej za pomocą odpadów (R 10). Należy podkreślić, że działania (R10) zgodnie z załącznikiem Nr 5 ustawy o odpadach polegają na rozprowadzeniu na powierzchni ziemi, w celu nawożenia lub ulepszania gleby lub rekultywacji gleby i ziemi. Natomiast wypełnianie wyrobisk nie stanowi rozprowadzenia na powierzchni ziemi. 

Działanie R14 określone jako inne działania prowadzące do wykorzystania odpadów w całości lub części lub do odzyskania z odpadów substancji lub materiałów, łącznie z ich wykorzystaniem, niewymienione w punktach od R1 do R13 załącznika nr 5 przedmiotowej ustawy, dopuszcza odzysk w przypadku realizacji konkretnego przedsięwzięcia. 

W rozumieniu ww. przepisów ustawy o odpadach, działania polegające na wypełnieniu ,,zasypywaniu, wypełnianiu, lokowaniu” odkrywkowych wyrobisk górniczych odpadami w różnej postaci, jak np. popioły z elektrociepłowni, żużle pohutnicze, gruz budowlany, są to działania polegające na unieszkodliwianiu odpadów poprzez składowanie. 

Należy przy tym zauważyć, że składowanie odpadów jest dopuszczalne wyłącznie na składowiskach odpadów, które powinny spełniać wymagania określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 marca 2003 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących lokalizacji, budowy, eksploatacji i zamknięcia, jakim powinny odpowiadać poszczególne typy składowisk odpadów (Dz.U.03.61.549). 

W świetle powyższych wyjaśnień oraz zgodnie z przepisami ww. ustawy o odpadach działania takie należy potraktować jako jeden z procesów unieszkodliwiania odpadów wymienionych w załączniku Nr 6 do ustawy. 

Z uwagi na powyższe, pragnę podkreślić, że w przywoływanych przez Państwa sytuacjach nie zachodzi odzysk ani w rozumieniu działania określonego jako R10 ani jako R14.