Ministerstwo Środowiska - przejdź do strony głównej

Archiwum: XV Posiedzenie Organu Doradztwa Naukowego i Technicznego (SBSTTA)

W dniach 7 – 11 listopada 2011 r. w Montrealu odbyło się XV Posiedzenie Organu Doradztwa Naukowego i Technicznego (ang. SBSTTA - Subsidiary Body on Scientific, Technical and Technological Advice) Konwencji o różnorodności biologicznej. Spotkanie odbyło się podczas Prezydencji Polski w Radzie Unii Europejskiej.

Najważniejsze decyzje Konwencji podejmowane są podczas Konferencji Stron (COP – ang. Conference of the Parties), jednak by właściwie przygotować dokumenty pod dyskusję COP, potrzebne są spotkania międzysesyjne. Jednym z typów takich spotkań są właśnie spotkania SBSTTA. Spotkania organu mają charakter ekspercki, co oznacza, że w dyskusjach nie powinny być brane pod uwagę interesy polityczne.

Unia Europejska, chcąc zachować naukowo-ekspercką ideę spotkania nie koordynuje swojego stanowiska, jak dzieje się to w przypadku niektórych innych spotkań (np. Konferencji Stron). Eksperci wypowiadają się w swoim imieniu, rolą Polski jako Prezydencji było jednak organizowanie spotkań roboczych, celem  dyskusji na forum UE na temat poszczególnych kwestii. Spotkania miały także za zadanie identyfikację ewentualnych rozbieżności poglądów pomiędzy ekspertami i ich ograniczenie, celem wzmocnienia głosów prezentowanych przez przedstawicieli z UE, upewnienie się że wszystkie istotne kwestie będą poruszone, a ponadto służyły wypracowaniu strategii reagowania na głosy ekspertów z państw trzecich.

Agenda spotkania SBSTTA była bardzo szeroka, podobnie jak szeroki jest zakres działania Konwencji. Na agendzie znalazły się kwestie dotyczące Planu Strategicznego Konwencji o Różnorodności Biologicznej, odtwarzania ekosystemów, Globalnej Inicjatywy Taksonomicznej, obcych gatunków inwazyjnych, różnorodności biologicznej wód śródlądowych, zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej, różnorodność biologicznej Arktyki oraz sposobów poprawy efektywności funkcjonowania SBSTTA.

Punkt agendy związany z Planem Strategicznym dla Różnorodności Biologicznej 2011-2020 można uznać za najważniejszy temat tegorocznego spotkania. Plan ten jest kluczowy dla ochrony różnorodności biologicznej na świecie. Opracowano go po ocenie poprzedniego planu, zakładającego zatrzymanie spadku różnorodności biologicznej na świecie do roku 2010. Mimo podejmowanych działań, niestety nie udało się osiągnąć tego ambitnego celu. Obecny Plan szczegółowo określa cele do osiągnięcia do 2020 r., dotyczą one m.in. świadomości społecznej odnośnie wartości różnorodności biologicznej, znacznego ograniczenia tempa niszczenia siedlisk naturalnych, wyeliminowania niezrównoważonego pozyskiwania gatunków m.in. w rybołówstwie, znacznego ograniczenia zanieczyszczeń zagrażających ekosystemom i różnorodności biologicznej, powstrzymania rozprzestrzeniania się gatunków inwazyjnych, minimalizacji presji na wrażliwe ekosystemy (szczególnie rafy koralowe), obejmowania ochroną ekosystemów lądowych ale też morskich (w przypadku których do zrobienia jest szczególnie wiele), powstrzymania wymierania gatunków zagrożonych, ochrony różnorodności biologicznej w rolnictwie. Aby ambitne cele zostały zrealizowane, ucząc się na błędach podczas realizacji poprzedniego planu, Państwa Strony zdecydowały, że cele będą wdrożone w życie poprzez wyznaczenie szczegółowych kamieni milowych dla realizacji poszczególnych Strategicznych Celów oraz monitorowania wdrażania Planu na poziomie krajowym, regionalnym i globalnym.

Zaproponowany model oparty był na selekcji wskaźników do uzyskania odpowiedzi na cztery pytania: 

• Jak zmienia się stan różnorodności biologicznej?
• Dlaczego następuje utrata bioróżnorodności?
• Jakie są skutki utraty bioróżnorodności?
• Jakie podejmujemy działania przeciwdziałające utracie różnorodności biologicznej?

SBSTTA zgłosiła w tym zakresie szereg rekomendacji, które jeśli zostaną przyjęte pozwolą mieć nadzieję na osiągnięcie rzeczywistych postępów we wdrażaniu Planu Strategicznego. Oczywiście cele strategiczne stanowią jedynie bazę, która może i powinna być adaptowana przez kraje w zależności od ich warunków i potrzeb podczas uaktualniania Krajowych Strategii i Planów Działań w zakresie ochrony różnorodności biologicznej. W tym celu należy również organizować warsztaty na poziomie regionalnym i w inny sposób wspierać wymianę doświadczeń w tym zakresie. Dalszy rozwój wskaźników umożliwi bieżące monitorowanie wdrażanych celów, umożliwiając szybką reakcję w obszarach które wymagają szczególnie pilnych i aktywnych działań. Działania te muszą być podejmowane nie tylko przez sektory środowiska, ale także leśnictwa, rolnictwa, rybactwa wiele innych.

Kolejny bardzo istotny temat to Środki i sposoby wspierania odtwarzania ekosystemów. Cel 15 Planu Strategicznego Konwencji o Ochronie Różnorodności Biologicznej stanowi, że do roku 2020 odporność ekosystemów oraz udział różnorodności biologicznej w procesie magazynowania węgla zostaną wzmocnione poprzez ochronę oraz odtwarzanie ekosystemów, włączając odtworzenie przynajmniej 15 % powierzchni ekosystemów zdegradowanych, co będzie miało wkład w proces łagodzenia oraz adaptacji do zmian klimatu oraz walki z pustynnieniem. Ze względu na doniosłą rolę odtwarzania ekosystemów kwestia ta została uwzględniona w Wieloletnim Programie Pracy Konwencji na lata 2011-2020. Zadaniem tegorocznego spotkania eksperckiego było wypracowanie wytycznych w tym zakresie do przedstawienia na Konferencji Stron. Stwierdzono, że szereg działań (w tym dokonanie zestawienia istniejących technik odtwarzania ekosystemów) powinno być pilnie prowadzonych jeszcze przed COP 11, dla przyspieszenia procesu, a ich wyniki przedstawione pod obrady 11 Konferencji Stron. Dyskusja podczas obrad plenarnych skupiła się ponadto na powiązaniach odtwarzania ekosystemów ze zmianami klimatu oraz zastosowaniem nowych technologii, takich jak geoinżynieria oraz biologia syntetyczna. Warto podkreślić, że odtwarzanie ekosystemów, jako zagadnienie horyzontalne, pojawiające się w przeszłości w bardzo wielu decyzjach COP oraz różnych programach pracy Konwencji, po raz pierwszy zostało ujęte jako odrębna oraz samodzielna rekomendacja, dedykowana wyłącznie temu zagadnieniu, co potwierdza jego doniosłe znaczenie w ochronie różnorodności biologicznej.

Temat dotyczący gatunków inwazyjnych to kwestia coraz szerzej dostrzegana w ochronie przyrody. Gatunki inwazyjne to te gatunki obce rodzimej faunie i florze, które po uwolnieniu do środowiska zagrażają gatunkom rodzimym – w rozmaity sposób – od bezpośredniego aktywnego niszczenia populacji (drapieżnictwo, pasożytnictwo) do odbierania miejsca życia populacjom gatunków rodzimych. Debatowano nad możliwościami rozwoju zaproponowanych standardów, które mogłyby być używane na poziomie międzynarodowym w celu minimalizacji ryzyka inwazji biologicznych będących rezultatem obrotu zwierzętami inwazyjnymi, ale nie wszystkimi ich gatunkami – podczas tegorocznego spotkania skupiono się na zwierzętach towarzyszących człowiekowi (w tym w ramach akwarystyki i terrarystyki), żywymi przynętami i żywą żywnością. W ramach dyskusji podkreślono, że o ile obrót takimi zwierzętami w istocie stanowi ważne źródło inwazji biologicznych, to nie jest to źródło jedyne. Stwarza to pilną potrzebę kontynuacji prac Konwencji nad rozwiązywaniem problemu inwazyjnych gatunków obcych będących wynikiem innych rodzajów działalności człowieka (nie były one wymienione wprost; są to m. in. akwakultura tj. gospodarcza hodowla wybranych rodzajów organizmów wodnych, wody balastowe, transport lotniczy, badania naukowe, kontrola biologiczna). Zauważono także pilną konieczność zwiększenia roli Konwencji przy wypracowywaniu międzynarodowych standardów określających zasady obrotu żywymi zwierzętami. W tym celu należy nawiązać ściślejszą współpracę ze Światową Organizacją Handlu. Wiele z propozycji okazało się bardzo kontrowersyjnych, w większości przypadków udało się uzyskać kompromisowe rozwiązania, jedynie pojedyncze kwestie pozostawiono bez konkluzji, do dalszych dyskusji podczas Konferencji Stron.

Dyskusje toczyły się również wokół Globalnej Inicjatywy Taksonomicznej. Jest to temat istotny ze względu na wagę rozwoju wiedzy w zakresie systematyki biologicznej dla ratowania gatunków – żeby skutecznie chronić, musimy wiedzieć co chronimy.

Kolejnym ważnym tematem była różnorodność biologiczna wód śródlądowych, przedmiotem obrad były m.in.: wpływ zasobów wody słodkiej na implementację programów pracy Konwencji, związki pomiędzy hydrologią, różnorodnością biologiczną, funkcjonowaniem ekosystemów oraz zrównoważonym rozwojem. Eksperci byli zgodni, że kwestie te powinny być szerzej uwzględnione w pracach Konwencji, zgłosili ponadto szereg szczegółowych rekomendacji, m.in. uwzględnienie kwestii związanych z presją produkcji rolniczej na wody śródlądowe i przybrzeżne czy podkreślenie, że ONZ ustanowił rok 2013 rokiem „Współpracy w dziedzinie Wody” co stwarza cenną możliwość szerszego rozpowszechnienia wiedzy na temat różnorodności biologicznej ekosystemów wód śródlądowych. Ważna jest również współpraca z Sekretariatem Konwencji Ramsar, czyli Konwencji o obszarach wodno-błotnych mających znaczenie międzynarodowe, zwłaszcza jako środowisko życiowe ptactwa wodnego.

Kolejnym tematem spotkania było zrównoważone użytkowanie różnorodności biologicznej. Kwestia dotyczy dzikich zwierząt pozyskiwanych w celach konsumpcyjnych (bushmeat). To trudny temat związany z promowaniem alternatyw pozyskiwania żywności i dochodów wobec tradycyjnych metod stosowanych przez ludność lokalną (np. pozyskiwanie jako pokarm zagrożonych wyginięciem gatunków, np. małp). Promocja takich alternatyw spotyka się często ze znacznym oporem ludności lokalnej. Prace w tym zakresie dotyczą również Konwencji Waszyngtońskiej (CITES), czyli Konwencji o Międzynarodowym Handlu Dzikimi Zwierzętami i Roślinami Gatunków Zagrożonych Wyginięciem, a także Konwencji Bońskiej (CMS), czyli Konwencji o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt. Dyskusje dotyczyły wypracowania rekomendacji w zakresie tych problemów, a także ewentualnego rozszerzenia działań ochronnych, i zasięgu pojęcia bushmeat, na obszary znajdujące się poza strefą tropikalną i subtropikalną ale cierpiące ze względu na nadmierną eksploatację dzikich zwierząt. Bardzo istotną kwestią było połączenie działań mających na celu zmniejszenie eksploatacji bushmeat z równolegle prowadzonymi pracami dot. tradycyjnego zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej. Ważna kwestia to także tzw. zrównoważone użytkowanie w perspektywie krajobrazowej, mające opierać się na zmniejszaniu nacisku na otaczające środowisko w celu zachowania go w jak najlepszym stanie, co z kolei przyczyni się do łagodzenia skutków zmian klimatycznych.

Zebrani eksperci wypracowali również szereg rekomendacji w zakresie różnorodności biologicznej Arktyki, unikalnego regionu pod względem różnorodności biologicznej, mającego szczególne znaczenie dla wdrażania Planu Strategicznego oraz dla kwestii związanych ze zmianami klimatu, które są głównym zagrożeniem regionu. Zgłoszono szereg istotnych rekomendacji dotyczących m.in. wzmożenie wysiłków w wyznaczaniu obszarów chronionych oraz znaczenia współpracy dotyczącej gatunków migrujących, których środowisko życia znacznie wykracza poza obszar Arktyki, z krajami w których gatunki te przebywają przez część swego cyklu życiowego oraz współpracy z właściwymi konwencjami (szczególnie CMS). Pozytywnie zaskakujące było bardzo aktywne zaangażowanie w tę tematykę krajów spoza regionu arktycznego, np. krajów afrykańskich.

Nie zabrakło również samokrytyki: zebrani eksperci dyskutowali co zrobić, by poprawić funkcjonowanie SBSTTA, zgłaszając szereg zastrzeżeń co do jej efektywności i sugestii w zakresie udoskonalenia procesu. Dyskusja w znacznej części dotyczyła powiązań tego organu Konwencji z powstającą platformą naukowo-polityczną ds. różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych – IPBES. SBSTTA powinna w swoich dalszych działaniach uwzględnić nową platformę i tak pokierować swoimi pracami, by nie dublować prac IBPES, ale je uzupełniać.

zobacz aktualną wersję