Przedmiotem posiedzenia Krajowej Komisji ds. Ocen Oddziaływania na Środowisko, które odbyło się w dniu 26 września 2006 r. było rozpatrzenie i zaopiniowanie raportów o oddziaływaniu na środowisko przedsięwzięć polegających na budowie farm wiatrowych: Kobylany, Grzywacka, Pielgrzymka na terenie województwa podkarpackiego. 
W związku z prowadzonymi postępowaniami w sprawie oceny oddziaływania na środowisko przed wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia Wojewoda Podkarpacki, działając na podstawie art. 395 ust. 4 ustawy Prawo ochrony środowiska wystąpił do Ministra Środowiska z prośbą o zwrócenie się do Krajowej Komisji ds. Ocen Oddziaływania na Środowisko o wydanie opinii na temat środowiskowych warunków realizacji przedsięwzięć farm wiatrowych Kobylany, Grzywacka, Pielgrzymka na terenie województwa podkarpackiego. 

Trzy farmy wiatrowe, stanowiące przedmiot rozważań zlokalizowane są w pobliżu siebie na terenie wierzchowin górskich na przedgórzu Beskidu Niskiego w okolicach Nowego Żmigrodu (pogranicze powiatów Jasło i Krosno, woj. podkarpackie). W ramach farmy wiatrowej Kobylany przewiduje się budowę 15 turbin o mocy 2 MW, wysokości wieży 78-100 m i średnicy wirnika 80-90 m. Zakres pracy wirnika obejmuje strefę wysokości rozciągającą się w zakresie od 38 do 145 m nad poziomem terenu. Projekt farmy wiatrowej Grzywacka zakłada budowę 15 turbin o zasadniczo takich samych wymiarach. Natomiast farma Pielgrzymka zakłada budowę 3 mniejszych turbin o mocy 150 kW każda, średnicy wirnika 23 m i wysokości wieży ponad 30 m. Trzynaście spośród 15 turbin farmy Grzywacka jest zlokalizowanych w granicach obszaru Beskid Niski, który znajduje się na Shadow list i stanowi ostoję ptasią o znaczeniu europejskim (IBA - Important Birds Area). Turbiny farmy Kobylany zlokalizowane są w odległości od 1 do ok. 7 km na północ od tego obszaru, a 3 turbiny farmy Pielgrzymka - ok. 2-3 km na północ od granicy tego obszaru.

Obszar Beskid Niski stanowi jedną z najcenniejszych ostoi ptaków o znaczeniu europejskim w Polsce. W ostoi Beskid Niski stwierdzono występowanie co najmniej 37 gatunków ptaków wymienionych w Załączniku I Dyrektywy Ptasiej. Liczebości 13 gatunków spełniają kryteria wyznaczania ostoi ptaków wprowadzonych przez BirdLife International. Ponadto 18 gatunków zostało wymienionych w Polskiej czerwonej księdze zwierząt jako ptaki zagrożone. Beskid Niski jest najważniejszą w Polsce i prawdopodobnie w całej Unii Europejskiej ostoją lęgową orlika krzykliwego i puszczyka uralskiego. Jest to również jedna z najważniejszych w Polsce ostoi orła przedniego, bociana czarnego, dzięciołów - zielonosiwego, białogrzbietego, białoszyjnego i trójpalczastego, a także muchołówki małej. Jest to również ważna ostoja derkacza, a także obszar szczególnie licznego występowania ptaków drapieżnych innych niż wymienione wcześniej orły.

Z uwagi na lokalizację powyższych przedsięwzięć na terenach chronionych, istnieje możliwość ich oddziaływania na przyrodę tych obszarów, w tym w szczególności na przedmioty będące celem ochrony w potencjalnym obszarze Natura 2000. W piśmie do Ministra Środowiska Wojewoda Podkarpacki poinformował, że przedmiotowe zamierzenia inwestycyjne stanowią fragment przedsięwzięć z kompleksu elektrowni planowanych do realizacji na terenie województwa podkarpackiego od granicy państwa z Ukrainą do granicy z województwem małopolskim wzdłuż północnej krawędzi pasma Karpat. Wypracowane przez Krajową Komisję stanowisko będzie zatem  pomocne w rozstrzygnięciu nie tylko aktualnie rozpatrywanych przez wojewodę spraw, ale będzie stanowić wytyczne do rozpatrywania podobnych wniosków w przyszłości. 

Krajowa Komisja ds. Ocen Oddziaływania na Środowisko na posiedzeniu w dniu 26 września 2006 r. zapoznała się z "Koreferatem do raportów o oddziaływaniu na środowisko przedsięwzięć polegających na budowie farm wiatrowych: Kobylany, Grzywacka, Pielgrzymka na terenie województwa podkarpackiego", opracowanym przez dr Przemysława Chylareckiego. Na podstawie wystąpień ekspertów oraz zainteresowanych stron Krajowa Komisja ds. Ocen Oddziaływania na Środowisko przedstawia poniższe stanowisko:
 
 
Raporty o oddziaływaniu przedsięwzięć na środowisko

Farma Kobylany
 

• W raporcie o oddziaływaniu na środowisko brak jest podstawowych danych kwantyfikujących wykorzystanie obszaru przedsięwzięcia przez ptaki. Nie wiadomo jaki jest skład gatunkowy zgrupowań wykorzystujących tereny zarówno w okresie lęgowym, jak i w pozostałych okresach roku. jak często na terenie tym spotykane są ptaki z grup narażonych na najwyższe ryzyko kolizji (w szczególności ptaki drapieżne). Nie wiadomo również, jak często i jak licznie ptaki wykorzystują przestrzeń powietrzną w strefie wysokości pracujących wirników. Ta ostatnia kwestia pozostaje nierozpoznana zarówno dla okresu lęgowego, jak i dla okresu pozalęgowego, w szczególności okresu jesiennej i wiosennej migracji. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że informacja o użytkowaniu terenu farmy wiatrowej przez ptaki ma kluczowe znaczenie dla prawidłowej oceny stopnia ryzyka związanego z realizacją przedsięwzięcia. Stanowi również niezbędny element przyszłego systemu monitoringu jej efektów w przypadku, gdy przedsięwzięcie będzie realizowane.
• Autorzy raportu prognozując wpływ przedsięwzięcia na populacje ptaków wzięli po uwagę obecność w promieniu 5 km gniazd gatunków ptaków z aneksu I do Dyrektywy Ptasiej, które wskazano jako gatunki kwalifikujące teren do rangi ostoi ptaków o znaczeniu europejskim według kryteriów BirfLife International. Takie podejście budzi wątpliwości, gdyż przyjęcie strefy oddziaływania na maksimum 5 km od gniazda wydaje się ewidentnie zaniżone w obliczu wiedzy o przemieszczeniach terytorialnych osobników tych gatunków. Tym samym zasięg możliwego negatywnego oddziaływania farmy Kobylany na populacje trzech gatunków (orlika krzykliwego, orła przedniego, bociana czarnego) musi obejmować więcej osobników niż sugerują to przedstawione w raporcie dane.
• Nie wiadomo na jakiej podstawie autorzy raportu prognozują, że działania polegające na zamalowaniu jednego ze skrzydeł wirnika czarną farbą skutecznie zmniejszy ryzyko kolizji dużych ptaków ze znaczącego na znikome lub potencjalne. Istnieją wprawdzie badania wskazujące, że ptaki lepiej dostrzegają pracujące turbiny o takim wzorcu barwnym. Jednak w przypadku wolno pracujących turbin nowej generacji o dużej średnicy wirnika, zastosowanie proponowanego wzorca malowania nie daje szansy na uniknięcie kolizji, gdyż nieproporcjonalnie szybko wzrasta strefa, w której ptaki nie są w stanie dostrzec czubków łopat niezależnie od wzorca ich zabarwienia.
• Autorzy raportu proponując działania minimalizujące negatywne oddziaływania farmy wiatrowej Kobylany na ptaki zalecają coroczne wykaszanie łąk w otoczeniu siłowni w celu zmniejszenia rozmiarów utraty siedlisk lęgowych derkacza. Jednakże takie postępowanie oznacza jednocześnie zwiększenie ryzyka kolizji dla orlika krzykliwego i bociana białego. Dla obu tych gatunków skoszone łąki są preferowanym typem żerowiska, zwabiającym ponadprzeciętne ilości osobników. 

Farma Grzywacka
 

• Jedyne dane ilościowe dotyczące awifauny lęgowej to mapa przedstawiająca rozmieszczenie stanowisk gniazdowych, orlika krzykliwego, orła przedniego, bociana czarnego i puchacza (czyli gatunków objętych strefową ochroną tychże stanowisk). Autorzy nie podali do jakiego okresu odnoszą się te dane oraz czy były one zbierane w toku systematycznych penetracji terenu, czy też w sposób przypadkowy. Wysoce niejasna jest więc aktualność i kompletność tych danych. Poza tym brak jest jakichkolwiek danych ilościowych o awifaunie terenów inwestycji, zarówno w okresie lęgowym, jak i pozalęgowym. Podobnie jak w przypadku farmy Kobylany nie przedstawiono żadnych danych dokumentujących intensywność wykorzystania przestrzeni powietrznej przez ptaki szczególnie narażone na kolizje, ptaki szczególnie cenne, czy ptaki migrujące.
• W raporcie brak jest informacji na temat możliwości kolizji gniazdujących w otoczeniu planowanego przedsięwzięcia ptaków drapieżnych z turbinami. 
• Proponowane działania kompensujące utratę wartości przyrodniczych polegające na: wspieraniu ekstensywnej gospodarki na terenach rolniczych, wspieraniu rozbudowy infrastruktury turystycznej na terenach przyległych nie stanowią kompensacji przyrodniczej w znaczeniu Dyrektywy Siedliskowej. Wspieranie ekstensywnej gospodarki nie stanowi bowiem rzeczywistej rekompensaty bez wskazania konkretnych obszarów oraz ustalenia harmonogramu i zakresu niezbędnych prac skutkujących zwiększeniem liczebności zagrożonych ptaków drapieżnych. Podobnie projekty rozbudowy infrastruktury turystycznej nie mogą przełożyć się na zwiększenie liczebności populacji ptaków drapieżnych, dla których uprzednia budowa farmy wiatrowej może grozić spadkiem lokalnych populacji. Natomiast sam fakt proponowania w raporcie działań kompensacyjnych stanowi potwierdzenie, iż sami autorzy raportu dostrzegają realne możliwości wystąpienia znaczących negatywnych oddziaływań na populacje ptaków.

 Farma Pielgrzymka
 

• Informacja dotycząca walorów awifauny farmy wiatrowej Pielgrzymka jest bardzo ogólna. Podobnie jak w przypadku farmy Kobylany i Grzywacka nie przedstawiono żadnych danych dokumentujących intensywność wykorzystania przestrzeni powietrznej przez ptaki szczególnie narażone na kolizje, ptaki szczególnie cenne, czy ptaki migrujące.

1. Planowane przedsięwzięcia zlokalizowane są w granicach lub w pobliżu obszaru Beskid Niski. Obszar ten znajduje się na Shadow list i stanowi ostoję ptasią o znaczeniu europejskim (IBA - Important Birds Area).  Do obszarów "ptasich" z Shadow list, które zostały uznane przez BirdLife International za ostoje ptasie o znaczeniu europejskim (IBA - Important Birds Area), zgodnie z orzeczeniem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (sprawa C-374/98 o Basses Corbieres), stosuje się przepisy dyrektywy ptasiej, która jest bardziej restrykcyjna niż dyrektywa siedliskowa. Dyrektywa ptasia nie zawiera przepisów pozwalających na realizację przedsięwzięcia mającego negatywny wpływ na chronione na jej podstawie gatunki ptaków, natomiast wymaga od państw członkowskich wyłącznie ochrony tych gatunków. Dopiero po wyznaczeniu ostoi ptasich o znaczeniu europejskim, jako obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000, można zastosować art. 7 dyrektywy siedliskowej, który daje sposobność zastosowania przepisów dyrektywy siedliskowej, czyli możliwość zastosowania procedury oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko i zastosowania w razie konieczności działań minimalizujących lub działań kompensujących, określonych w art. 6(3) i 6(4).
   W związku z powyższym w przypadku, gdy sporządzone zgodnie z ustawą Prawo ochrony środowiska raporty oddziaływania na środowisko planowanych przedsięwzięć nie wykażą negatywnego wpływu na ostoje ptasią IBA to wówczas nie będzie przeszkód do realizacji planowanych przedsięwzięć. Natomiast w przypadku, gdy ww. ocena wykaże negatywny wpływ na gatunki ptaków występujących w ostoi ptasiej, decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia nie będzie mogła zostać wydana do czasu wyznaczenia danej ostoi ptasiej jako obszaru specjalnej ochrony ptaków. 
   Należy jednak zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 33 i 34 ustawy o ochronie przyrody, zasadniczo zabrania się podejmowania działań mogących w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000. Zakaz ten dotyczy również projektowanych obszarów Natura 2000, znajdujących się na liście krajowej, do czasu odmowy zatwierdzenia albo zatwierdzenia tych obszarów przez KE jako obszary Natura 2000 i ich wyznaczenia w trybie przepisów krajowych. Realizacja tych przedsięwzięć będzie możliwa jedynie wtedy, gdy będą za tym przemawiały konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym i gospodarczym. W związku z tym, że planowane przedsięwzięcia polegające na budowie farm wiatrowych nie stanowią inwestycji celu publicznego, a ich realizacja nie jest również uzasadniona wymogami społecznymi lub gospodarczymi, nie będą one mogły być realizowane na tych obszarach, jeśli raporty o oddziaływaniu na środowisko wykażą ich negatywny wpływ na obszar Natura 2000.
   Biorąc pod uwagę wysokie prawdopodobieństwo znaczącego negatywnego oddziaływania na populacje ptaków stanowiące przedmiot ochrony obszarowej, inwestorzy powinni rozważyć alternatywne lokalizacje przedsięwzięć, w miejscach nie stwarzających zagrożenia dla cennych ptaków gniazdujących na terenie obszaru Beskid Niski. 

2. Zgodnie z obowiązującymi przepisami postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko przeprowadza się jednokrotnie przed wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. Zatem wszelkie kwestie związane z oceną wpływu przedsięwzięcia na środowisko oraz minimalizacją i zapobieganiem znaczących oddziaływań muszą zostać rozstrzygnięte na etapie wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, a wynikające z procedury warunki realizacji inwestycji muszą zostać uwzględnione m.in. w projekcie budowlanym i decyzji o pozwoleniu na budowę. W związku z tym należy podkreślić istotną rolę raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, który stanowi podstawę wyboru optymalnego wariantu realizacji przedsięwzięcia, jak również podstawę uzgodnienia i wydania decyzji środowiskowej. Natomiast w przedmiotowym przypadku, raporty oddziaływania na środowisko nie stanowią wystarczającej podstawy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizacje przedsięwzięcia. Ze względu na brak podstawowych informacji ilościowych o wykorzystaniu przestrzeni wszystkich trzech inwestycji przez ptaki, nie jest obecnie możliwe wiarygodne prognozowanie wpływu planowanych farm na populacje ptaków. Nie dysponując informacjami o natężeniu wykorzystania przestrzeni powietrznej przez ptaki trudno jednoznacznie orzekać o możliwym nasileniu negatywnych oddziaływań. Natomiast przeprowadzona ocena wpływu na populacje ptaków nie spełnia kryteriów właściwej oceny oddziaływania na obszar Natura 2000 w rozumieniu art. 6 Dyrektywy Siedliskowej z uwagi na: zignorowanie oddziaływań skumulowanych, zignorowanie możliwości kolizji z ptakami drapieżnymi, brak rozważenia alternatywnych lokalizacji przedsięwzięć.

3. Należy również zaznaczyć, że kompensację przyrodniczą zapewniającą spójność i prawidłowe funkcjonowanie sieci Natura 2000 ustanawia się wówczas, gdy zostaje wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach umożliwiająca realizację planu lub przedsięwzięcia, które może mieć istotny negatywny wpływ na stan siedlisk przyrodniczych oraz stan gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000. Raport oddziaływania na środowisko przedsięwzięcia pod kątem oddziaływania na obszary Natura 2000 powinien wykazać, z jakim negatywnym wpływem mamy do czynienia i w zależności od tego powinna zostać określona odpowiednia kompensacja przyrodnicza. Działania kompensujące stanowią rozwiązanie ostateczne, mające służyć utrzymaniu spójności sieci Natura 2000 jako całości. Wyznacza się je, gdy po rozpatrzeniu i zastosowaniu wszystkich innych rozwiązań planowane przedsięwzięcie nadal może negatywnie wpływać na siedliska i gatunki, dla których wyznaczono obszar Natura 2000. Kompensacja przyrodnicza zawsze powinna być poprzedzona dokładną analizą wszystkich możliwych wariantów wykonania przedsięwzięcia i wybraniem spośród nich rozwiązania najbardziej korzystnego dla środowiska, a także określeniem działań minimalizujących negatywny wpływ przedsięwzięcia na środowisko. Działania kompensujące muszą być wykonalne oraz skuteczne, aby przywrócić warunki ekologiczne konieczne do zapewnienia ogólnej spójności sieci Natura 2000 i należy je opracowywać proporcjonalnie do szacowanych strat. Natomiast nigdy kompensacja przyrodnicza nie powinna być środkiem, który stosuje się tylko po to by umożliwić realizację przedsięwzięcia. 
   Natomiast proponowane w przypadku farmy Grzywacka działania w ramach rekompensaty utraty wartości przyrodniczych polegające na: wspieraniu ekstensywnej gospodarki na terenach rolniczych, wspieraniu rozbudowy infrastruktury turystycznej na terenach przyległych nie stanowią kompensacji przyrodniczej w znaczeniu Dyrektywy Siedliskowej. Wspieranie ekstensywnej gospodarki nie stanowi bowiem rzeczywistej rekompensaty bez wskazania konkretnych obszarów oraz ustalenia harmonogramu i zakresu niezbędnych prac skutkujących zwiększeniem liczebności zagrożonych ptaków drapieżnych. Podobnie projekty rozbudowy infrastruktury turystycznej nie mogą przełożyć się na zwiększenie liczebności populacji ptaków drapieżnych, dla których uprzednia budowa farmy wiatrowej może grozić spadkiem lokalnych populacji. 

4. Ponadto Komisja uznała, że farmy wiatrowe nie powinny być lokalizowane w miejscach cennych przyrodniczo lub w ich bezpośrednim sąsiedztwie. Tereny Beskidów wyróżniają się wybitnymi walorami krajobrazowymi oraz bazą surowców balneologicznych, wykorzystywanych do przyrodolecznictwa. Proponowane konstrukcje siłowni wiatrowych będą szpecić krajobraz i mogą przyczynić się do zaniechania rozwoju regionu w kierunku rekreacyjno-leczniczym.