Stanowiska
Krajowej
Komisja ds. Ocen Oddziaływania na Środowisko

Krajowa Komisja
ds. Ocen Oddziaływania
na Środowisko |
Warszawa, 23.02.2005
r.
|
Stanowisko
Krajowej Komisji ds.
Ocen Oddziaływania na Środowisko
w sprawie technologii
polegającej na zastosowaniu procesu odwróconej osmozy jako metody do rekultywacji
zbiornika odpadów niebezpiecznych i szkodliwych po zakładach "Górka" w
Trzebini
Przedmiotem posiedzenia Zespołu
Roboczego Krajowej Komisji ds. Ocen Oddziaływania na Środowisko, które
miało miejsce w dniu 23 lutego 2005 r., była ocena technologii polegającej
na zastosowaniu procesu odwróconej osmozy jako metody do rekultywacji zbiornika
odpadów niebezpiecznych i szkodliwych po zakładach "Górka" w Trzebini.
Spotkaniu przewodniczył prof. dr hab. Andrzej Sadurski, Przewodniczący
Krajowej Komisji ds. Ocen Oddziaływania na Środowisko.
Zespół roboczy Krajowej
Komisji na posiedzeniu w dniu 23 lutego 2005 r. zapoznał się z następującymi
materiałami:
- "Koreferatem do Studium
wykonalności dla realizacji zadania pn. Rekultywacja zbiornika odpadów
niebezpiecznych i szkodliwych po zakładach "Górka" w Trzebini - etap I
odpompowanie wody", opracowanym przez dr Zbigniewa Grabowskiego i prof.
Andrzeja Szczepańskiego,
- "Studium wykonalności
dla realizacji zadania pn. Rekultywacja zbiornika odpadów niebezpiecznych
i szkodliwych po zakładach "Górka" w Trzebini - etap I odpompowanie wody"
oraz "Oceną oddziaływania na środowisko", sporządzonymi przez Pana Marka
Szuwarzyńskiego
- sprawozdaniem końcowym,
zawierającym podsumowanie prac wykonanych w ramach realizacji projektu
polsko-duńskiego "Trzebina Industrial Waste Contaminated Lake".
Na podstawie wystąpień
ekspertów, zainteresowanych stron, wyników dyskusji oraz przedstawionych
poniżej informacji Krajowa Komisja ds. Ocen Oddziaływania na Środowisko
przedstawia następujące stanowisko:
1. Zbiornik odpadów w kamieniołomie
"Górka" wypełniony jest następującymi odpadami uciążliwymi i niebezpiecznymi:
- odpadami stałymi z produkcji
tlenku glinu, w ilości ok. 600 tys. m3, które zgromadzono na zwałowisku
zlokalizowanym w północnej części wyrobiska,
- alkalicznymi odciekami
o wysokiej mineralizacji, które tworzą akwen wypełniający południową część
wyrobiska oraz nasycają zwał odpadów stałych; obecnie jest ich razem 430
tys. m3, osadami na dnie akwenu w ilości około 57 tys. m3.
2. Ze składowiska
następuje systematyczna emisja zanieczyszczeń:
- powierzchniowy odpływ
odcieków z akwenu powodujący skażenie cieków powierzchniowych
w dorzeczu Chechła,
- infiltracja odcieków z
akwenu do wód podziemnych, w tym do głównego zbiornika wód podziemnych
nr 452 (Chrzanów).
3. Spiętrzenie odcieków
w kamieniołomie stwarza poważne zagrożenie niekontrolowanym odpływem dużych
ilości alkalicznych odcieków z kamieniołomu "Górka" w kierunku obiektów
Rafinerii i dawnych Zakładów Metalurgicznych Trzebinia, aż po ulicę Kościuszki
i nasyp dworca PKP.
4. Rekultywacja kamieniołomu
"Górka" wraz ze znajdującym się w nim składowiskiem odpadów po produkcji
tlenku glinu musi obejmować:
- usunięcie zagrożenia niekontrolowanym
wypływem odcieków z akwenu,
- zlikwidowanie emisji zanieczyszczeń
ze składowiska do wód podziemnych i powierzchniowych,
- wykonanie prac, w wyniku
których nastąpi doprowadzenie gruntów na terenie kamieniołomu do odpowiedniego
standardu,
- wykonanie rekultywacji
biologicznej i przekształcenie go w teren zieleni urządzonej.
5. Optymalny sposób wykonania
rekultywacji kamieniołomu "Górka" polega na jej przeprowadzeniu w dwóch
etapach:
- doprowadzeniu do osuszenia
kamieniołomu i uniemożliwienia ponownego piętrzenia odcieków,
- rekultywacji kamieniołomu
i wyeliminowaniu źródła emisji zanieczyszczeń przez usunięcie odpadów stałych
z kamieniołomu lub ich stabilizację na miejscu.
6. Dla oczyszczania odcieków
w "Studium wykonalności" wybrano technologię odsalania (demineralizacji)
membranową z zastosowaniem urządzeń opartych na odwróconej osmozie. Założona
wydajność procesu wynosi 600 m3/dobę oczyszczonej wody. Odpad wytwarzany
w procesie, stężona solanka lub sucha sól, zostanie usunięty ze składowiska
w kamieniołomie "Górka".
7. W sprawozdaniu końcowym,
zawierającym podsumowanie prac wykonanych w ramach realizacji projektu
polsko-duńskiego "Trzebina Industrial Waste Contaminated Lake", w procesie
oczyszczania odcieków zalecono rozpatrzenie w pierwszej kolejności rozwiązań
prostszych technicznie i tańszych takich jak napowietrzanie, napowietrzanie
z dodatkiem CO2, a dopiero gdyby nie przyniosły one oczekiwanych efektów
- sięgnięcie po rozwiązania bardziej zaawansowane technicznie i droższe
takie jak koagulacja czy procesy membranowe. Wybrana metoda odwróconej
osmozy nie była zatem jednoznacznie zalecana.
8. Dla wybranej technologii
- odwrócona osmoza podobnie jak dla innych proponowanych wcześniej metod,
według posiadanej w resorcie środowiska wiedzy, nie przeprowadzono dotychczas
żadnych badań neutralizacji i detoksykacji wód zbiornika "Górka" przynajmniej
w skali ćwierć lub półtechnicznej. Stąd też nie można mówić o jej efektywności,
a tym samym pełnej realizacji założeń.
9. Czas realizacji I etapu
rekultywacji kamieniołomu wraz ze składowiskiem odpadów wyniesie w zależności
o poziomu wody w akwenie od 34 do 38 miesięcy. Koszt realizacji wyniesie
odpowiednio około 38 mln i 44 mln zł. W tych kosztach nie uwzględniono
opłat za deponowanie stężonej solanki i nie określono miejsca jej deponowania.
Pewne wątpliwości budzi także możliwość wykonania udrożnienia sztolni i
umożliwienia odpływu wód i odcieków tą drogą.
10. Przebieg realizacji
obydwu etapów rekultywacji kamieniołomu "Górka" powinien być monitorowany
w środowisku wodno gruntowym. Wykonane otwory S1 i S2 nie pozwolą na uzyskanie
oceny stanu hydrogeochemicznego w otoczeniu kamieniołomu w warstwach jurajskich
i triasowych.
Studium wykonalności oraz
"ocena oddziaływania na środowisko"
1. Przedstawienie raportu
z analizy kosztów i korzyści społeczno-ekonomicznych (studium wykonalności)
pojawia się jako wymóg proceduralny przy ubieganiu się o fundusze Unii
Europejskiej w większości programów pomocowych (ISPA, Fundusz Spójności,
Fundusz Strukturalny). W szczególności, art. 26 rozporządzenia Rady 1260/99/WE
ustanawiającego ogólne przepisy w sprawie Funduszy Strukturalnych podaje
zasady przedkładania wniosków o współfinansowanie dużych projektów infrastrukturalnych.
Przepis ten wymaga sporządzenia analizy kosztów i korzyści, analizy czynników
ryzyka, "oceny oddziaływania na środowisko", a także oceny wpływu inwestycji
na równość szans i na zatrudnienie. Również przy staraniu się o fundusze
pochodzenia krajowego zwyczajowo stosuje się wymagania podobne jak przy
wnioskach o fundusze UE, a więc sporządzenia "Studium wykonalności"
i "Oceny oddziaływania na środowisko".
Studium wykonalności jest
więc dokumentem sporządzanym w przy projektowaniu przedsięwzięć, które
mają złożone uwarunkowania. Jest to więc zazwyczaj rozbudowana analiza,
uwzględniająca każdy aspekt opisywanej inwestycji. Duże znaczenie ma analiza
strategiczna wraz z uzasadnieniem konieczności wykonania inwestycji, jak
również plan techniczny i organizacyjny, który powinien dokładnie opisywać
sposób przeprowadzanie inwestycji. Studium powinno analizować również alternatywne
rozwiązania techniczne. Studium wykonalności ma więc na celu dostarczenie
wszelkich danych niezbędnych do podjęcia decyzji inwestycyjnej, zarówno
samemu inwestorowi, jak i instytucji finansującej, która ocenę inwestycji
dokonuje na jego podstawie. W związku z tym obejmuje ono wszelkie aspekty,
techniczne, finansowe, ekonomiczne i związane ze środowiskiem naturalnym
uwarunkowania projektu inwestycyjnego.
2. "Ocena oddziaływania
na środowisko" sporządzona została poza formalną procedurą obowiązującą
w Prawie ochrony środowiska, a wykonana została w związku z przygotowanym
"Studium wykonalności" i jej przedmiotem jest ocena rozwiązania proponowanego
dla unieszkodliwienia odcieków zgromadzonych w zbiorniku odpadów. Przepisy
Rozporządzenia Rady 1260/99/WE ustanawiającego ogólne przepisy w sprawie
Funduszy Strukturalnych wymagają między innymi sporządzenia oceny oddziaływania
na środowisko. Nie jest to raport o oddziaływaniu na środowisko w rozumieniu
ustawy Prawo ochrony środowiska, sporządzany w trakcie postępowania zmierzającego
do wydania decyzji. Jednak ze względu na fakt, że w polskim prawie funkcjonuje
pojęcie raportu przyjęto, że ocena do studium wykonalności, aby spełniała
zamierzone zadanie powinna spełniać wymogi art. 52 ustawy Prawo ochrony
środowiska.
3. Szczegółowa analiza zarówno
"Studium wykonalności" jaki i "Oceny oddziaływania na środowisko" dokumentów
wykazała, że zawierają one znaczące braki:
- Brak zarówno w "Studium
wykonalności
" jaki i w "Ocenie oddziaływania na środowisko..." analizy
innych, dostępnych technologii oczyszczania i unieszkodliwiania wód zbiornika
"Górka" oraz próby porównania ich z zaproponowaną w "Studium wykonalności.."
technologią odwróconej osmozy.
- Brak badań unieszkodliwiania
i detoksykacji wód zbiornika jak i teoretycznej analizy porównawczej dostępnych
metod nie dają odpowiedzi na pytanie, czy zaproponowana metoda odwróconej
osmozy jest metodą optymalną z punktu widzenia technologii detoksykacji
i neutralizacji odcieków, czy jest najkorzystniejszą ze względów ekonomicznych
oraz czy jest technologią umożliwiającą najszybsze i skuteczne rozwiązanie
problemu zagrożenia miasta.
- Brak w przedmiotowych
opracowaniach potrzeby wykonania prac wstępnych, umożliwiających ograniczenie
procesu przemywania osadów przez wody infiltrujące z opadów atmosferycznych
oraz dopływające z warstwy jurajskiej. Istniejące zagrożenie ze strony
byłego kamieniołomu "Górka" można znacząco ograniczyć poprzez zminimalizowanie
lub likwidację:
- infiltracji opadów droga
uszczelnienia powierzchni nagromadzonych odpadów w północnej części kamieniołomu,
- dopływu wód podziemnych
do kamieniołomu (około 125 m3/dobę) poprzez wykonanie 2 - 3 płytkich studni
od strony napływu wód jurajskich lub też ekranowanie strumienia tych wód
na szerokości kamieniołomu.
- Brak opisu dalszego postępowania
z odpadami, które zostaną po odpompowaniu wody oraz kosztów z tym związanych.
W związku z powyższym Komisja
uznała, że przedmiotowe Studium wykonalności dla realizacji zadania pn.
Rekultywacja zbiornika odpadów niebezpiecznych i szkodliwych po zakładach
"Górka" w Trzebini - etap I odpompowanie wody zawiera zasadnicze braki
i nie spełnia wymagań określonych w Rozporządzeniu Rady 1260/99/WE ustanawiającego
ogólne przepisy w sprawie Funduszy Strukturalnych i nie daje podstaw do
uzyskania środków z funduszy ekologicznych. Ponadto Komisja uznała, że
przedstawiona "Ocena oddziaływania na środowisko" sporządzona do "Studium
wykonalności" nie spełnia stawianych jej wymogów, a na podstawie informacji
w niej zawartych nie można ocenić oddziaływania przedmiotowej technologii
na środowisko.
Wnioski końcowe
1. Sprawa rozwiązania problemu
"zbiornika odcieków" Trzebinia powinna być rozważona w sposób kompleksowy.
Stwierdzić bowiem należy, iż przedmiotowy "zbiornik odcieków" jest bezpośrednio
związany ze nieczynnym składowiskiem odpadów przemysłowych. Składowisko
to, jakkolwiek nie jest eksploatowane, to jednak nie zostało zamknięte
i zrektultywowane. Wody infiltracyjne przedostające się na teren "zbiornika",
wymywają zanieczyszczenia z odpadów, powodując ich koncentrację w odciekach.
Odcieki powstające ze składowiska odpadów, w sposób stały - ciągły zapełniają
"zbiornik". A zatem kwestia opróżniania zbiornika, przy stałym dopływie
wód infiltracyjnych i tworzenia odcieków ze składowanych odpadów, nie może
być rozważania w "oderwaniu" od problemu wód napływających na teren składowiska.
2. Komisja uznała za niezbędne
ogłoszenie konkursu na wybór technologii likwidacji zagrożenia, jakie stanowi
zbiornik "Górka" oraz składowisko.
3. Komisja stwierdziła,
że w chwili obecnej należy wstrzymać decyzję o dofinansowaniu przedsięwzięcia
ze środków funduszy ekologicznych. Jednak w związku z zagrożeniem, jakie
zbiornik "Górka" stanowi dla miasta, do czasu rozpoczęcia technicznego
unieszkodliwiania odcieków należy wykorzystać przyznane już środki z budżetu
państwa na następujące działania zabezpieczające przed ewentualną katastrofą:
- należy wykorzystać w jak
najszerszym zakresie pozwolenie wodnoprawne wydane przez Wojewodę Małopolskiego
30.12.2004 r. umożliwiające zrzut odcieków warstwy przypowierzchniowej
w ilości 700 m3/dobę,
- konieczne jest określenie
działań, które ograniczą podnoszenie się lustra wody w zbiorniku,
- wymagane jest podjęcie
działań zabezpieczających tamę przegradzającą sztolnię łączącą kamieniołom
"Górka" ze zbiornikiem "Balaton".
Przewodniczący
Krajowej Komisji ds. Ocen
Oddziaływania na Środowisko
prof. dr hab. Andrzej Sadurski
|
|