Minister Środowiska Czesław Śleziak

Warszawa, dnia 19 marca 2004 r.

DOPgmo 4301/22/2004/ad
 

Odpowiadając na list otwarty z dnia 27 lutego 2004 r. "Genetyczny koszmar", dotyczący informacji przedstawionych w artykule z dziennika "The Guardian", z dnia 14 lutego br., pt." UE spieszy się udaremnić przepływ żywności genetycznie zmodyfikowanej z Europy Środkowej", przedkładam następujące wyjaśnienia: 

Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o GMO w sprawach dotyczących żywności stosuje się przepisy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia. Ustawodawca odsyła w tym przepisie przede wszystkim do ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz. U. Nr 63, poz. 634 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia". W myśl art. 3 ust. 1 pkt 26 lit. a - c ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia zakres przedmiotowy regulacji obejmuje kwestie dotyczące nowej żywności, którą są m. in. substancje lub ich mieszaniny, dotychczas niewykorzystywane do żywienia ludzi, w tym środki spożywcze lub ich składniki:

1. zawierające lub składające się z genetycznie zmodyfikowanych organizmów, określonych w odrębnych przepisach;
2. otrzymane z organizmów, o których mowa w lit. a, ale ich niezawierające;
3. o nowej lub celowo zmodyfikowanej podstawowej strukturze molekularnej.

Informuję, że obowiązuje też rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 stycznia 2003 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania dotyczącego nowej żywności (Dz. U. Nr 7, poz. 90). W myśl § 2 ust. 2 tego rozporządzenia, w odniesieniu do nowej żywności zawierającej lub składającej się z organizmów genetycznie zmodyfikowanych, w toku postępowania niezbędnego do stwierdzenia, że nie stanowi ona zagrożenia dla zdrowia lub życia człowieka oraz dla środowiska, weryfikacji podlega pełna dokumentacja oceny zagrożenia i informacje zawarte we wniosku o wydanie zezwolenia na podstawie przepisów ustawy o GMO odnoszące się do wprowadzania do obrotu produktu GMO. Art. 14 ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia zawiera regulacje dotyczące prowadzenia rejestru decyzji zezwalających na podjęcie produkcji lub wprowadzanie do obrotu, decyzji zakazujących prowadzenia takiej działalności lub decyzji ograniczających lub wstrzymujących prowadzenie takiej działalności. Informuję, iż Główny Inspektor Sanitarny prowadzi rejestr decyzji wydanych zgodnie z art. 13 ust. 7 ustawy z dnia 11 maja 2001r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz. U. Nr 63, poz. 634 z późn. zm.). Jednocześnie, zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia, rejestr i załączniki do rejestru są jawne z wyłączeniem danych, o których mowa w art. 14 ust. 4 rzeczonej ustawy. 

Poniżej przedkładam wyjaśnienia do szczegółowych pytań, zawartych w przekazanym liście otwartym:

Pytanie 1 - Od kiedy w Polsce uprawiana jest żywność genetycznie zmodyfikowana? Jaka? Gdzie? W jakich ilościach?

Obecnie w Polsce odmiany roślin transgenicznych nie są uprawiane,. Wiąże się to z tym, iż żadna z odmian roślin transgenicznych nie została wpisana do Rejestru Odmian Roślin Uprawnych. Zezwolenie na wprowadzenie do obrotu produktów GMO, wydane przez Ministra Środowiska nie uprawnia do uprawy odmiany GMO. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 2001 r. o organizmach genetycznie zmodyfikowanych uzyskanie decyzji Ministra Środowiska na wprowadzenie do obrotu produktu GMO nie zwalnia od obowiązku uzyskania zezwoleń lub innych decyzji związanych z podejmowaniem takich działań, wymaganych na podstawie odrębnych przepisów, a wprowadzenie do uprawy danej odmiany wiąże się ze spełnieniem wymogów ustawy o nasiennictwie, której autorem jest resort rolnictwa.

Pytanie 2 - Dlaczego społeczeństwo polskie (zarówno konsumenci jak i rolnicy) nie zostali (i nie są) o tym informowani?

Rejestr Produktów GMO, wprowadzonych do obrotu decyzjami Ministra Środowiska znajduje się na stronie internetowej Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w Radzikowie pod następującym adresem: www.ihar.edu.pl/gene_bank/GMO , poza tym wszelkich informacji związanych z wprowadzaniem do obrotu produktu GMO - na podstawie przepisów ustawy o GMO udziela Zespół ds. GMO Departamentu Ochrony Przyrody w Ministerstwie Środowiska.

Dodatkowo Główny Inspektor Sanitarny prowadzi rejestr decyzji wydanych zgodnie z art. 13 ust. 7 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz. U. Nr 63, poz. 634 z późn. zm.). Jest on dostępny na stronie internetowej Głównego Inspektoratu Sanitarnego: www.gis.mz.gov.pl . 

Rejestry określone wyżej są jawne i dostępne dla każdego zainteresowanego. Wielokrotnie informacje o wprowadzeniu do obrotu produktu GMO publikowano w prasie.

Pytanie 3 - Dlaczego Pan nie prowadzi kampanii informacyjno-edukacyjnej poświęconej zagrożeniom związanym z produkcją i konsumpcją żywności GM? Kiedy Pan taką kampanię rozpocznie? Kto będzie ją realizował?

Minister Środowiska nie jest organem właściwym do spraw żywności zmodyfikowanej genetycznie. W związku z czym organizowanie kampanii informacyjno-edukacyjnej z zakresu żywności GM, w szczególności dotyczącej bezpieczeństwa tej żywności nie leży w jego kompetencjach. W Polsce właściwym do tego celu organem jest Główny Inspektor Sanitarny i służby odpowiadające za bezpieczeństwo żywności.

Jednocześnie uprzejmie informuję, że Minister Środowiska, realizując projekty dotyczące wdrożenia systemu bezpieczeństwa biologicznego w Polsce, finansowane zarówno ze środków PHARE, jak również ze środków UNEP-GEF wydał publikacje, które odnoszą się do zagadnień związanych z obecnością organizmów genetycznie zmodyfikowanych w środowisku. Publikacje te są dostępne zarówno na stronach internetowych, jak i w siedzibie Ministerstwa Środowiska. 

W ramach realizacji projektu PHARE PL/2001/IB/EN/03 pt.: "Wdrożenie systemu bezpieczeństwa biologicznego w Polsce" przewidziano szkolenia przedstawicieli służb celnych, zatrudnionych w punktach kontrolnych na wybranych przejściach granicznych, prowadzenie szkoleń służb kontrolnych zajmujących się kontrolą przestrzegania przepisów znakowania produktów GMO, szkolenia służb inspekcji i administracji dotyczące przemieszczania GMO, oceny ryzyka, powiadamiania i kontroli. 

Pytanie 4 - Jakie firmy biotechnologiczne legalnie rozprowadzają w Polsce nasiona? Jakie nasiona i w jakiej ilości? Gdzie?

Decyzje na wprowadzenie do obrotu produktu GMO nie dotyczyły obrotu materiałem nasiennym na terenie Polski. Żadna z firm nie uzyskała zezwolenia na obrót materiałem siewnym odmian genetycznie zmodyfikowanych. D Ponadto decyzje na wprowadzenie do obrotu soi odpornej na herbicyd Roundup Ready i kukurydzy Bt - wydane przez Ministra Środowiska firmie Monsanto Polska Sp. z o.o. nie pozwalały na zastosowanie ziarna genetycznie zmodyfikowanych: soi i kukurydzy do celów związanych z uprawą uprawę tych roślin na terenie Polski. 

Pytanie 5 - Od kiedy, gdzie i w jakiej ilości uprawia się w Polsce soję i kukurydzę GM?

W Polsce nie uprawia się soi i kukurydzy zmodyfikowanej genetycznie.

Pytanie 6 - Jak sprawdza się w Polsce, czy w uprawach i nasionach własnych i importowanych nie znajdują się organizmy genetycznie zmodyfikowane, skoro w Polsce nie ma odpowiednich laboratoriów?

Minister Środowiska zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 2001 roku o organizmach genetycznie zmodyfikowanych, decyzjami z dnia 10 marca 2003 roku powołał 3 jednostki upoważnione do przeprowadzania badań i wydawania opinii w dziedzinie GMO. Są nimi:

1) Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w Radzikowie na przeprowadzanie badań i wydawanie opinii w zakresie roślin genetycznie zmodyfikowanych, produktów pochodzenia roślinnego i pasz. 
 
2) Instytut Biochemii i Biofizyki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie na przeprowadzanie badań i wydawanie opinii w zakresie roślin genetycznie zmodyfikowanych, produktów pochodzenia roślinnego oraz mikroorganizmów genetycznie zmodyfikowanych.
 
3) Instytut Genetyki i Hodowli Zwierząt Polskiej Akademii Nauk w Jastrzębcu na przeprowadzanie badań i wydawanie opinii w zakresie genetycznie zmodyfikowanych zwierząt gospodarskich i przetworzonych produktów pochodzenia zwierzęcego.

Jednocześnie jednostki te mogą:

a) identyfikować GMO pochodzenia roślinnego, a w szczególności

• wykrywać GMO w roślinach (w tym również w roślinach, które mogą jednocześnie stanowić żywność),
• wykrywać GMO w materiale pochodzenia roślinnego (pasze, produkty przetworzone pochodzenia roślinnego, które również mogą stanowić żywność);

• identyfikować modyfikowane genetycznie zwierzęta,
• identyfikować genetycznie modyfikowane produkty pochodzenia zwierzęcego, w tym również produkty spożywcze (mięso, mleko, przetwory mleczne i mięsne),
• identyfikować konstrukcję genową użytą do modyfikacji,
• określać ilość zwierzęcego GMO lub produktów pochodzących z GMO w badanej próbce pochodzenia zwierzęcego;

Ponadto w Polsce wykonywane są kontrole wprowadzanych do obrotu artykułów rolno-spożywczych pod kątem zawartości w nich składników genetycznie zmodyfikowanych. W ubiegłym roku kompleksowej kontroli dokonała Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Wyniki tej kontroli zaprezentowano na konferencji prasowej, jaka odbyła się w dniu 4 marca 2004 roku w Warszawie w siedzibie Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Rolnictwa.

Pytanie 7 - Skąd polscy rolnicy mogą wiedzieć, że ziarna zbóż, czy też innych roślin nie są genetycznie zmodyfikowane skoro nikt ich o tym nie informuje i w Polsce nie ma odpowiednich laboratoriów?

Jak wynika z odpowiedzi na poprzednie pytanie, w Polsce istnieją laboratoria mogące przeprowadzać analizy pod kątem obecności GMO w produktach. Żadna odmiana roślin GM nie znajduje się w Rejestrze Odmian Roślin Uprawnych, w związku z czym na rynek nie został legalnie wprowadzony rynku nasiennym nie powinien znajdować się materiał nasienny siewny takich odmian .GM. Centrale nasienne dokonujące obrotu materiałem siewnym z całą pewnością nie prowadzą sprzedaży materiału zmodyfikowanego genetycznie. 

Artykuł 47 ustawy o organizmach genetycznie zmodyfikowanych wprowadza obowiązek znakowania produktów GMO wprowadzonych na rynek. Kontrola przestrzegania tego wymogu została przeprowadzona w ubiegłym roku przez Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. 

Pytanie 8 - Kto będzie płacił polskim rolnikom odszkodowania za pola zanieczyszczone uprawami GMO, skoro nikt ich nie poinformował, że ziarna, które posiali, są genetycznie zmodyfikowane?

Zgodnie z art. 57 ust. 1 ustawy o GMO - Użytkownik GMO ponosi przewidzianą prawem cywilnym odpowiedzialność za szkodę na osobie, w mieniu lub środowisku, wyrządzoną na skutek przeprowadzenia działania zamkniętego użycia GMO, działań polegających na zamierzonym uwolnieniu GMO do środowiska, w tym wprowadzeniu produktów GMO do obrotu, chyba że szkoda nastąpiła na skutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą użytkownik GMO nie ponosi odpowiedzialności.

2. Jeżeli szkoda dotyczy środowiska jako dobra wspólnego, z roszczeniem odszkodowawczym może wystąpić Skarb Państwa, jednostka samorządu terytorialnego, a także organizacja ekologiczna.

3. Odpowiedzialności za szkody, o których mowa w ust. 1, nie wyłącza okoliczność, że działalność będąca przyczyną powstania szkód jest prowadzona na podstawie decyzji administracyjnej i w jej granicach.

4. Przepisy ust. 1-3 stosuje się odpowiednio do tranzytu produktów GMO przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W tym wypadku odpowiedzialność za szkodę ponosi osoba obowiązana do uzyskania zezwolenia, o którym mowa w art. 51.

5. Każdy, komu przysługuje roszczenie na podstawie niniejszego artykułu, wraz z wniesieniem powództwa może żądać, aby sąd zobowiązał podmiot, z którego działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, do udzielenia informacji potrzebnych do ustalenia zakresu jego odpowiedzialności.

6. Koszty przygotowania informacji, o której mowa w ust. 5, ponosi pozwany, chyba że powództwo okazało się bezzasadne.

Pytanie 9 - Kto sprawdza, czy nasiona zbóż, soi i kukurydzy, wysiewane w Polsce, nie są genetycznie zmodyfikowane?

Na mocy art. 11 ust. 1 ustawy o GMO minister właściwy do spraw środowiska sprawuje nadzór oraz kontrolę przestrzegania przepisów przedmiotowej ustawy. Kontrolę przestrzegania przepisów ustawy sprawują ponadto, w myśl art. 11 ust. 4 rzeczonej ustawy, w zakresie objętym swoją właściwością:

W tym miejscu ponownie informuję, że kontrole artykułów rolno-spożywczych były dokonywane, przeprowadziła je Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. 

Pytanie 10 - Kiedy w Polsce powstaną laboratoria kontrolne? Gdzie? Ile?

W Polsce istnieją laboratoria kontrolne do badań produktów pod kątem zawartości w nich organizmów genetycznie zmodyfikowanych. Do nich zalicza się laboratoria powołane decyzjami Ministra Środowiska, laboratorium Państwowej Inspekcji Sanitarnej mieszczące się w Tarnobrzegu, jak również laboratoria należące do niektórych Inspekcji, o których mowa w art. 11 ust. 4 ustawy o GMO.

Pytanie 11 - Jeśli zarzuty w artykule nie są prawdziwe, co Pan zrobi aby przekonać społeczeństwa obecnej UE (bardzo krytycznie nastawione do GMO), że informacje zawarte w artykule są nieprawdziwe. Istnieje bowiem poważne zagrożenie, iż konsumenci obecnej "15" nie będą chcieli kupować produktów od polskich rolników, nie mając pewności, że są genetycznie czyste? 

oraz Pytanie 12 - Co Pan robi, aby uczynić z Polski kraj nieskażony i wolny od GMO?

Zadaniem Ministra Środowiska jest wdrożenie systemu bezpieczeństwa biologicznego, mającego na celu zapewnienie bezpieczeństwa dla zdrowia ludzi i dla środowiska w związku z obecnością GMO w środowisku. Wdrażanie systemu polega między innymi na tworzeniu odpowiednich norm prawnych, jak również na zorganizowaniu sprawnie funkcjonującego systemu kontrolnego, którego składowymi są organy kontrolne jak również laboratoria referencyjne. Obowiązujące w Polsce przepisy prawne dotyczące GMO powstały w oparciu o odpowiednie zapisy aktów prawnych prawa unijnego, w związku z czym zasady na których odbywa się użytkowanie GMO w Polsce nie powinny budzić zastrzeżeń społeczeństw krajów "15". Dodatkowo bezpieczeństwo zapewnią częste kontrole przestrzegania obowiązujących przepisów odnoszących się do znakowania jak również konieczności uzyskiwania odpowiednich decyzji na podjęcie prac z GMO. W celu poprawy przestrzegania przepisów ustawy o organizmach genetycznie zmodyfikowanych oraz bardziej skutecznego egzekwowania obowiązującego prawa, w Ministerstwie Środowiska, w ramach wspomnianego uprzednio projektu PHARE, od stycznia 2003 roku organizowane są cykliczne szkolenia dla wszystkich organów kontrolnych, o których mowa w art. 11 ust. 4 ustawy o GMO. Szkolenia te odbywają się z udziałem inspektorów z Niemiec. Opracowano listy kontrolne, które stanowią wytyczne dla poszczególnych inspekcji do przeprowadzania kontroli. Mam nadzieję, że powyższe działania przyczynią się do usprawnienia pracy inspektorów zaangażowanych w kontrolę użytkowników GMO, a tym samym przyczynią się do większego respektowania prawa przez podmioty, które dokonują działań z organizmami genetycznie zmodyfikowanymi.

Informacja o prowadzonych w Polsce działaniach związanych z budową i sprawnym funkcjonowaniem systemu bezpieczeństwa biologicznego jest dostępna na stronach internetowych Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w Radzikowie - z którym Ministerstwo Środowiska realizuje Projekt UNEP-GEF oraz na stronie internetowej Projektu PHARE, realizowanego wspólnie z partnerem niemieckim. Informacje zawarte na stronach dostępne są w języku angielskim, w związku z czym są one dostępne niemalże dla wszystkich obywateli UE.
 
 

Otrzymują:

1. ICPPC - Międzynarodowa Koalicja dla Ochrony Polskiej Wsi
2. Towarzystwo na Rzecz Ochrony Przyrody
3. Instytut Spraw Obywatelskich
4. Redakcja "Magazynu OBYWATEL"
5. Obywatelski Ruch Ekologiczny
6. Towarzystwo Ochrony Przyrody OSTOJA
7. Polskie Stowarzyszenie Chrześcijańskich Przedsiębiorców
8. Sekcja Rolnictwa Ekologicznego i Agroekoturystyki "SIEWCA"
9. ECEAT-POLAND
10. "Pomoc Ludziom i Zwierzętom" Ruch Społeczno-Ekologiczny
11. Slow Food Polska
12. Ogólnopolskie Stowarzyszenie Ochrony Zdrowia Konsumentów
13. Ekospotkania Warszawa
14. Stowarzyszenie na Rzecz Integracji Osób Niepełnosprawnych
15. Stowarzyszenie Ekologiczno-Kulturalne "Wspólna Ziemia"
16. Stowarzyszenie PNRWI
17. Federacja Zielonych - Grupa Krakowska
18. Młodzież Wszechpolska Powiatu Tureckiego
19. Stronnictwo Narodowe Powiatu Tureckiego
20. Stowarzyszenie Producentów Żywności Metodami Ekologicznymi
21. Stowarzyszenie ATTAC
22. Unia Konsumentów Polskich
23. Redakcja miesięcznika "Ekologia praktyczna"
24. Polski Klub Ekologiczny - Okręg Górnośląski

Do wiadomości: