Cel HELCOM w odniesieniu do substancji niebezpiecznych
Celem Komisji [...] jest zapobieganie zanieczyszczeniu Obszaru Konwencji poprzez stałe zmniejszanie zrzutów, emisji i strat substancji niebezpiecznych aż do ich całkowitego wyeliminowania do roku 2020, dla osiągnięcia ostatecznego efektu, jakim będą stężenia zbliżone do wartości tła - w przypadku substancji występujących naturalnie oraz wartości bliskich zera - dla wytworzonych przez człowieka substancji syntetycznych.
(Zalecenie HELCOM 19/5 przyjęte w marcu 1998 roku)

Tło
Celem Konwencji Helsińskiej (Konwencji o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego) jest ochrona środowiska morskiego Bałtyku — wód, dna, zasobów żywych — przed zanieczyszczeniami ze wszystkich źródeł - z lądu, statków i atmosfery. Organem zarządzającym Konwencji jest Komisja Helsińska, znana również jako HELCOM (ang. Helsinki Commission). Do obowiązków Komisji należy, m.in. wydawanie zaleceń w sprawie środków dotyczących celów Konwencji.

Powody do niepokoju
Siła antropogenicznego oddziaływania na Morze Bałtyckie jest alarmująca. Wymiana wód Bałtyku jest procesem bardzo długotrwałym, więc odprowadzane substancje niebezpieczne pozostają w nim przez wiele lat. Bałtycka fauna i flora jest wyjątkowo wrażliwa na zmiany zachodzące w środowisku, dlatego żadne zrzuty tych substancji do Morza Bałtyckiego nie powinny mieć miejsca.

Substancje niebezpieczne - co to takiego?
Pod pojęciem substancji niebezpiecznych rozumiemy takie substancje lub grupy substancji, które:
- są trwałe,
- są toksyczne,
- ulegają bioakumulacji,
lub w inny sposób budzą niepokój (np. wywierają wpływ na układy wydzielania wewnętrznego).
Z wykazu substancji, mogących być przedmiotem zainteresowania, do pilnych działań priorytetowych wybrano 42, obejmujące pestycydy i biocydy (m.in. lindan, pentachlorofenol), metale i ich związki (m.in. rtęć, ołów) oraz substancje przemysłowe (m.in. krótkołańcuchowe chlorowane parafiny, nonylofenol). Wybór i klasyfikacja substancji pod względem ważności prowadzona będzie regularnie, natomiast "robocza lista substancji prawdopodobnie niebezpiecznych" będzie stale aktualizowana.

Główne zasady strategii
Naczelne zasady strategii wdrożenia Celu HELCOM odwołują się do artykułów 3 i 5 Konwencji Helsińskiej z 1992 roku i zawierają:
- zasadę zapobiegania,
- zasadę "zanieczyszczający płaci",
- stosowanie Najlepszej Dostępnej Technologii (BAT) i Najlepszej Praktyki Ekologicznej (BEP),
- zasadę zastępowania.

Członkowie Grupy Projektowej
Pierwsza narada Grupy Projektowej ds. wdrożenia Celu HELCOM w odniesieniu do substancji niebezpiecznych obyła się w październiku 1998 roku. Jej członkami są przedstawiciele wszystkich Stron Konwencji (Danii, Estonii, Finlandii, Niemiec, Litwy, Łotwy, Polski, Rosji, Szwecji i Wspólnoty Europejskiej) oraz organizacji pozarządowych (m.in. CEFIC, EuroChlor, WWF).

Program działań
Grupa Projektowa zadecydowała o podjęciu programu pilotowego dla części substancji niebezpiecznych przeznaczonych do pilnych działań priorytetowych. Celem programu jest:
- identyfikacja źródeł (włącznie ze składowiskami), dróg przenoszenia i losów w środowisku,
- analiza sytuacji prawnej i rynkowej
- inicjacja i promocja rozwoju politycznych instrumentów i środków na rzecz zaprzestania emisji, zrzutów i strat, np. poprzez zastępowanie i/lub ograniczanie zużycia.
Do zebrania pierwszych informacji na temat występowania substancji niebezpiecznych i odnoszących się do nich regulacji prawnych wykorzystano kwestionariusz opracowany przez Grupę Projektową i rozesłany do Państw-Stron Konwencji. Przygotowany został również wstępny raport z realizacji programu.

Osoby Kontaktowe

Materiały źródłowe
Konwencja o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego z 1992 roku (Dz.U. z 2000 r., nr 28, poz. 346; weszła w życie 17.01.2000).
Zalecenie HELCOM 19/5 "Cel HELCOM w odniesieniu do substancji niebezpiecznych" przyjęte 26 marca 1998.
Baltic Sea Environmental Proceedings no. 71: Final Report on the Implementation of the 1998 Ministerial Declaration. Helsinki Commission - Baltic Marine Environment Protection Commission 1998 (Raport końcowy z wdrożenia Deklaracji Ministerialnej z 1988 roku; dostępne tłumaczenie).

więcej informacji: www.helcom.fi